Ngày Nhà giáo Ấn Độ 5/9 và 20/11: tôn sư trọng đạo ba nước

Sáng 5/9 hằng năm, ở nhiều trường phổ thông Ấn Độ, học sinh lớp lớn mặc áo sơ mi, thắt cà vạt và đứng lớp thay thầy cô trong một ngày. Giáo viên ngồi dưới làm khán giả, cuối buổi có văn nghệ và thiệp cảm ơn. Đó là Ngày Nhà giáo Ấn Độ (Teachers Day), dịp mà người Việt nghe sẽ thấy rất quen vì nó mang cùng tinh thần với ngày 20/11 của chúng ta. Tháng 11 này, khi cả nước chuẩn bị chúc mừng thầy cô, cũng là lúc thú vị để nhìn sang truyền thống tôn sư trọng đạo của hai nước Nam Á.

Ngày 5/9 và nhà triết học Sarvepalli Radhakrishnan

Ngày 5/9 là ngày sinh của Sarvepalli Radhakrishnan (1888 đến 1975), nhà triết học, nhà giáo, Phó Tổng thống đầu tiên và Tổng thống thứ hai của Ấn Độ. Trước khi làm chính trị, ông là giáo sư triết học, từng giảng dạy tại Đại học Calcutta và Đại học Oxford, viết nhiều sách giới thiệu triết học Ấn Độ với phương Tây.

Câu chuyện thường được kể là khi ông nhậm chức Tổng thống năm 1962, học trò và bạn bè muốn tổ chức mừng sinh nhật ông. Ông đề nghị thay vào đó hãy dành ngày này để tôn vinh tất cả nhà giáo. Từ năm 1962, ngày 5/9 trở thành Ngày Nhà giáo ở Ấn Độ. Năm 2026 là tròn 138 năm ngày sinh của ông và là năm thứ 65 Ấn Độ kỷ niệm ngày này. Ngày 5/9 không phải ngày nghỉ, trường vẫn mở cửa nhưng giờ học được thay bằng hoạt động tri ân.

Guru Purnima và truyền thống guru shishya

Ngoài ngày 5/9 mang tính hiện đại, Ấn Độ còn có Guru Purnima, rơi vào ngày trăng tròn tháng Ashadha theo lịch Hindu, thường là tháng 6 hoặc tháng 7 dương lịch. Đây là ngày tôn vinh người thầy cả về tri thức lẫn tâm linh, được người theo Hindu giáo, đạo Jain và Phật giáo cùng ghi nhớ. Với Phật tử, ngày này gắn với bài pháp đầu tiên của Đức Phật tại Sarnath. Nepal cũng đón Guru Purnima như ngày nhà giáo.

Phía sau hai ngày lễ là truyền thống guru shishya parampara, tức mối quan hệ thầy trò truyền thừa. Trong âm nhạc cổ điển, múa, võ thuật hay học kinh điển, trò theo thầy nhiều năm, có khi sống cùng gia đình thầy, và thầy không chỉ dạy nghề mà dạy cả cách sống. Tinh thần ấy còn rõ đến nay: học trò Ấn Độ thường gọi thầy cô là "Sir" hay "Madam" kèm thái độ rất lễ phép, nhiều người vẫn giữ quan hệ với thầy hướng dẫn suốt cả sự nghiệp. Để hiểu thêm bối cảnh tín ngưỡng phía sau, xem bài ngôn ngữ và tôn giáo ở Ấn Độ.

Bangladesh tôn vinh nhà giáo vào ngày nào

Bangladesh không có một ngày nhà giáo nổi tiếng như 5/9 của Ấn Độ hay 20/11 của Việt Nam. Ngày được nhắc tới nhiều nhất là Ngày Nhà giáo Thế giới 5/10, do UNESCO cùng Tổ chức Lao động Quốc tế khởi xướng năm 1994 để kỷ niệm Khuyến nghị năm 1966 về vị thế nhà giáo. Cổng thông tin giáo viên của chính phủ Bangladesh có bài viết riêng về ngày này, các trường và tổ chức giáo viên thường mít tinh, tọa đàm, nhắc tới lương, điều kiện dạy học của giáo viên. Trong đời thường, học trò Bangladesh cũng chào thầy cô rất lễ phép và nhiều gia đình vẫn giữ thói quen cúi chạm chân người lớn tuổi như ở Ấn Độ.

So sánh tôn sư trọng đạo ở Việt Nam, Ấn Độ, Bangladesh

Điểm khác dễ thấy là quà. Ở Việt Nam, hoa và phong bì là chuyện thường gặp, còn ở Ấn Độ quà cho thầy cô thường nhỏ, mang tính biểu tượng: tấm thiệp tự làm, bó hoa, hộp kẹo. Cử chỉ chạm chân (pranam) để nhận lời chúc phúc của thầy lại có sức nặng hơn bất kỳ món quà nào.

Gợi ý cho sinh viên Việt ở Ấn Độ dịp 20/11

Nếu bạn đang học ở Delhi, Pune hay các trường trong bài đại học nổi tiếng ở Kolkata, 20/11 là dịp tốt để giới thiệu một nét văn hóa Việt với thầy cô Ấn Độ:

• Gửi email hoặc thiệp cảm ơn thầy hướng dẫn, kèm vài dòng giải thích 20/11 là ngày gì ở Việt Nam.
• Tặng quà nhỏ mang dấu ấn Việt như gói cà phê, trà, bưu thiếp. Tránh đồ da và đồ có cồn vì nhiều thầy cô ăn chay hoặc kiêng rượu.
• Cùng hội sinh viên tổ chức buổi giao lưu mời thầy cô và bạn Ấn Độ, có món ăn chay Việt, áo dài, một hai bài hát.
• Gọi video về trường cũ ở Việt Nam để chúc thầy cô, nhắc họ rằng bạn đang dùng những gì đã học ở nơi xa.

Ai đang chuẩn bị hồ sơ sang học có thể đọc thêm bài du học Ấn Độ để biết ngành mạnh, chi phí và visa sinh viên.

Câu hỏi thường gặp

Ngày Nhà giáo Ấn Độ là ngày nào?

Ngày 5/9 hằng năm, trùng ngày sinh của Sarvepalli Radhakrishnan. Ngoài ra, nhiều người Ấn Độ coi Guru Purnima là ngày tôn vinh thầy theo truyền thống.

Sarvepalli Radhakrishnan là ai?

Ông là nhà triết học, nhà giáo, từng là Phó Tổng thống đầu tiên rồi Tổng thống thứ hai của Ấn Độ, nhiệm kỳ Tổng thống từ năm 1962 đến 1967.

Bangladesh có Ngày Nhà giáo không?

Bangladesh hưởng ứng Ngày Nhà giáo Thế giới 5/10 với các hoạt động của trường học và tổ chức giáo viên. Một số nguồn nhắc thêm ngày khác nhưng thông tin chưa thống nhất.

Ba nước, ba ngày lễ khác nhau, nhưng cùng chung một ý: người thầy đáng được nhớ ơn. Lưu lại bài Ngày Nhà giáo Ấn Độ và 20/11 này nếu bạn muốn kể cho bạn bè Ấn Độ nghe về ngày của thầy cô Việt Nam.