Rừng ngập mặn Sundarbans: hổ Bengal, di sản UNESCO và cách đi tour

Rừng ngập mặn Sundarbans là khu rừng ngập mặn liền khối lớn nhất hành tinh, trải trên vùng cửa sông chung của Bangladesh và Ấn Độ. Ở đây, thủy triều quyết định nhịp sống, hổ Bengal biết bơi qua sông và con người vẫn vào rừng lấy mật ong như cha ông họ. Nếu bạn muốn một chuyến đi thiên nhiên thực sự khác biệt ở Nam Á, đây là nơi nên đặt lên đầu danh sách.

Sundarbans nằm ở đâu và rộng bao nhiêu?

Sundarbans hình thành ở nơi ba con sông lớn Hằng, Brahmaputra và Meghna đổ ra Vịnh Bengal. Tổng diện tích rừng và sông lạch vào khoảng 10.000 km², trong đó khoảng 60% thuộc Bangladesh (vùng Khulna) và khoảng 40% thuộc bang Tây Bengal của Ấn Độ. Tên gọi được cho là bắt nguồn từ cây sundari, một loài cây ngập mặn phổ biến trong rừng.

Điểm đặc biệt là mạng lưới hàng trăm con lạch chia cắt rừng thành vô số đảo nhỏ. Mỗi ngày hai lần nước dâng rồi rút, làm lộ ra những bãi bùn rộng, nơi cua, cá thòi lòi và chim diệc kiếm ăn. Lượng phù sa và nước ngọt từ thượng nguồn có vai trò sống còn với khu rừng, vì vậy các vấn đề như chia sẻ nước sông Hằng giữa hai nước cũng gắn trực tiếp với tương lai của Sundarbans.

Hai di sản UNESCO trên cùng một khu rừng

Sundarbans là ví dụ hiếm hoi về một hệ sinh thái được ghi danh thành hai di sản thế giới riêng biệt. Phía Ấn Độ, Vườn quốc gia Sundarbans được UNESCO công nhận năm 1987. Phía Bangladesh, ba khu bảo tồn động vật hoang dã trong rừng được ghi danh năm 1997 với tên The Sundarbans. Cả hai đều được công nhận theo tiêu chí di sản thiên nhiên về quá trình sinh thái và đa dạng sinh học.

• Công ước Ramsar: phần Bangladesh là vùng đất ngập nước có tầm quan trọng quốc tế từ năm 1992, phần Ấn Độ từ năm 2019.
• Khu dự trữ sinh quyển: phía Ấn Độ nằm trong mạng lưới khu dự trữ sinh quyển của UNESCO từ năm 2001.
• Thực vật: hồ sơ UNESCO ghi nhận khoảng 78 loài cây ngập mặn, được coi là hệ thực vật ngập mặn phong phú nhất thế giới.

Hổ Bengal và những cư dân khác của rừng

Sundarbans là môi trường sống rừng ngập mặn duy nhất của hổ Bengal. Theo kết quả khảo sát công bố tháng 10/2024, phía Bangladesh có 125 cá thể, tăng so với 114 cá thể năm 2018 và 106 cá thể năm 2015. Phía Ấn Độ, các đợt đếm gần đây ghi nhận khoảng 100 cá thể. Hổ ở đây bơi giỏi và ăn cả cá, cua, kỳ đà, nhưng chúng rất nhút nhát, phần lớn du khách chỉ thấy dấu chân trên bùn.

Bên cạnh hổ, bạn có cơ hội gặp hươu đốm, khỉ, cá sấu nước mặn, kỳ đà, rái cá và cá heo sông. Với người mê chim, đây là thiên đường của các loài bói cá, đại bàng biển và chim di cư mùa đông.

Đi tour Sundarbans từ phía Bangladesh hay Ấn Độ?

Không có đường bộ xuyên rừng, cách duy nhất để tham quan là đi thuyền. Du khách nước ngoài cần giấy phép của cơ quan lâm nghiệp, và gần như mọi công ty tour đều lo thủ tục này trong giá trọn gói. Bảng sau giúp bạn so sánh hai hướng tiếp cận.

Nếu bạn đã có kế hoạch khám phá Kolkata, tour phía Ấn Độ là phần mở rộng thuận tiện. Nếu đi Bangladesh, bạn có thể ghép Sundarbans với Bagerhat và các điểm đến khác của Bangladesh trong cùng hành trình.

Mùa đẹp và chi phí ước tính

Thời gian đẹp nhất là từ tháng 10 hoặc tháng 11 đến tháng 3, khi trời khô, sông êm và nhiệt độ dễ chịu. Phía Bangladesh, chính quyền đóng cửa rừng với du khách và ngư dân trong ba tháng, từ 1/6 đến 31/8, để động vật và cá sinh sản. Tháng 4 và tháng 5 nóng ẩm, dễ gặp bão.

Với tour 3 ngày 2 đêm khởi hành từ Khulna, chi phí cho một người ước tính khoảng 205 đến 420 USD, tức khoảng 5,4 đến 11 triệu đồng theo giả định 1 USD khoảng 26.300 đồng. Mức này đã gồm tour thuyền trọn gói, xe khứ hồi Dhaka đến Khulna, một đêm khách sạn và chi phí phát sinh, nhưng chưa gồm vé máy bay quốc tế. Giá thực tế phụ thuộc chất lượng tàu, số khách ghép đoàn và thời điểm đặt.

Rủi ro và giới hạn cần biết

• Đừng kỳ vọng chắc chắn thấy hổ: nhiều đoàn đi ba ngày không gặp con nào. Hãy coi đó là chuyến đi ngắm hệ sinh thái chứ không phải safari.
• Không tự ý lên bờ: hổ từng tấn công người lấy mật và ngư dân. Chỉ lên bờ ở điểm được phép, luôn đi cùng kiểm lâm có vũ trang.
• Chọn tàu an toàn: kiểm tra áo phao, đăng ký của công ty và đánh giá của khách trước. Tránh tàu quá tải giá rẻ.
• Theo dõi thời tiết: vùng này thường hứng bão lớn từ Vịnh Bengal. Một tour bị hủy vì bão là điều nên chấp nhận.
• Giữ rừng sạch: không xả rác nhựa, không cho động vật ăn, không dùng loa lớn trên tàu.

Ở góc độ dài hạn, các nhà khoa học cảnh báo Sundarbans chịu sức ép từ nước biển dâng, độ mặn tăng, lượng nước ngọt từ thượng nguồn giảm và các dự án công nghiệp lân cận. Du lịch có trách nhiệm là cách nhỏ nhưng thiết thực để góp phần bảo vệ khu rừng.

Ở Sundarbans, người khách giỏi nhất không phải là người thấy hổ, mà là người biết lắng nghe tiếng thủy triều.

Ban biên tập

Câu hỏi thường gặp

Sundarbans được UNESCO công nhận năm nào?

Phần thuộc Ấn Độ được công nhận năm 1987 và phần thuộc Bangladesh năm 1997. Đây là hai di sản thế giới riêng biệt trên cùng một hệ sinh thái.

Có thể đi trong ngày từ Kolkata không?

Có các tour trong ngày, nhưng thời gian di chuyển bằng xe và thuyền khá dài nên bạn chỉ thấy phần rìa rừng. Tour hai ngày một đêm cho trải nghiệm trọn vẹn hơn.

Trẻ em và người lớn tuổi có tham gia được không?

Được, vì phần lớn thời gian ở trên thuyền. Tuy nhiên điều kiện vệ sinh trên tàu khá cơ bản, nên hãy hỏi kỹ công ty tour về phòng ngủ, nhà vệ sinh và thuốc men mang theo.

Kết luận

Rừng ngập mặn Sundarbans không phải điểm đến dễ dàng, nhưng phần thưởng là không gian hoang dã hiếm có giữa vùng châu thổ đông dân nhất thế giới. Đi vào mùa khô, chọn công ty tour uy tín và giữ kỳ vọng thực tế sẽ giúp chuyến đi trọn vẹn. Lưu lại bài viết về rừng ngập mặn Sundarbans để đọc lại khi cần.