Tổng quan Ấn Độ: dân số đông nhất thế giới, 28 bang và thể chế liên bang

Tổng quan Ấn Độ bắt đầu bằng một con số gây choáng: khoảng 1,48 tỷ người, tương đương khoảng 18% dân số thế giới. Nhưng Ấn Độ không chỉ là “đất nước đông dân nhất”. Đây là một liên bang 36 đơn vị hành chính, với hàng chục ngôn ngữ lớn, một nền dân chủ nghị viện vận hành từ năm 1950 và một nền kinh tế thuộc nhóm lớn nhất thế giới. Bài viết này giúp bạn nắm khung cơ bản trước khi đi sâu vào từng chủ đề.

Vị trí địa lý và quy mô lãnh thổ

Ấn Độ chiếm phần lớn tiểu lục địa Nam Á, phía bắc là dãy Himalaya, phía nam nhô ra Ấn Độ Dương, phía tây giáp biển Ả Rập và phía đông giáp vịnh Bengal. Diện tích khoảng 3.287.263 km², đứng thứ bảy thế giới, gấp gần mười lần Việt Nam.

Đất nước có đường biên giới trên bộ với Pakistan, Trung Quốc, Nepal, Bhutan, Bangladesh và Myanmar. Riêng đường biên giới với Bangladesh bao quanh gần như toàn bộ nước láng giềng này, nên hai nước có quan hệ đặc biệt gần gũi về địa lý, ngôn ngữ và giao thương.

• Miền bắc: đồng bằng sông Hằng màu mỡ, đông dân, nhiều thành phố cổ.
• Miền tây: sa mạc Thar ở Rajasthan và bờ biển công nghiệp Gujarat, Maharashtra.
• Miền nam: cao nguyên Deccan, các bang nói ngôn ngữ Dravida như Tamil Nadu, Kerala, Karnataka.
• Miền đông và đông bắc: Tây Bengal với thủ phủ Kolkata, vùng đồi chè Assam và các bang miền núi.

Dân số: từ thứ hai lên thứ nhất thế giới

Theo ước tính của Liên Hợp Quốc, dân số Ấn Độ vượt Trung Quốc vào khoảng cuối tháng 4/2023, chấm dứt vị trí số một kéo dài nhiều thế kỷ của Trung Quốc. Cuộc tổng điều tra dân số gần nhất đã công bố là năm 2011, ghi nhận 1.210.854.977 người. Các ước tính cho năm 2026 xoay quanh mức 1,46 đến 1,48 tỷ người.

Ví dụ tính nhanh bằng python (ước tính): lấy 1,48 tỷ người chia cho 3.287.263 km² được mật độ khoảng 450 người/km². Con số trung bình này che giấu chênh lệch rất lớn giữa đồng bằng sông Hằng đông đúc và vùng núi Himalaya thưa thớt.

Điểm đáng chú ý là cơ cấu dân số trẻ. Một phần lớn người dân dưới 30 tuổi, tạo lực lượng lao động dồi dào nhưng cũng đặt áp lực lớn lên giáo dục và việc làm.

Thủ đô New Delhi và hệ thống 28 bang, 8 lãnh thổ liên bang

Thủ đô của Ấn Độ là New Delhi, nằm trong Lãnh thổ Thủ đô Quốc gia Delhi. Nhiều người nhầm Delhi và New Delhi là một, thực ra New Delhi là khu hành chính được quy hoạch thời thuộc địa, còn Delhi là vùng đô thị rộng hơn.

Hiện Ấn Độ có 28 bang và 8 lãnh thổ liên bang. Con số này thay đổi gần nhất qua hai mốc: ngày 31/10/2019 bang Jammu và Kashmir được tổ chức lại thành hai lãnh thổ liên bang là Jammu và Kashmir cùng Ladakh, và ngày 26/1/2020 hai lãnh thổ Dadra và Nagar Haveli với Daman và Diu được sáp nhập làm một.

Mỗi bang có chính quyền và hội đồng lập pháp riêng, nên chính sách về thuế địa phương, giờ mở cửa hàng quán hay quy định đi lại có thể khác nhau giữa các bang. Nếu bạn quan tâm tới miền đông, có thể bắt đầu từ bài khám phá Kolkata, thủ phủ Tây Bengal.

Thể chế chính trị: cộng hòa liên bang theo chế độ nghị viện

Ấn Độ giành độc lập ngày 15/8/1947 và trở thành nước cộng hòa ngày 26/1/1950, khi Hiến pháp có hiệu lực. Ngày 26/1 hằng năm là Ngày Cộng hòa, còn 15/8 là Ngày Độc lập, cả hai đều là quốc lễ.

Đêm 14/8/1947, trước Quốc hội Lập hiến, Jawaharlal Nehru có bài phát biểu nổi tiếng mở màn cho thời kỳ độc lập.

Vào lúc nửa đêm điểm, khi thế giới đang ngủ, Ấn Độ sẽ thức dậy với sự sống và tự do.

Jawaharlal Nehru, bài phát biểu “Tryst with Destiny”, 1947

• Tổng thống là nguyên thủ quốc gia, do một đại cử tri đoàn gồm nghị sĩ trung ương và các bang bầu ra.
• Thủ tướng đứng đầu chính phủ, là lãnh đạo của đảng hoặc liên minh chiếm đa số ở Hạ viện.
• Quốc hội gồm Lok Sabha (Hạ viện, 543 ghế bầu trực tiếp) và Rajya Sabha (Thượng viện, đại diện các bang).
• Tòa án Tối cao có quyền giải thích Hiến pháp và xem xét tính hợp hiến của luật.

Tổng tuyển cử năm 2024 là một trong những cuộc bầu cử lớn nhất lịch sử loài người, kéo dài nhiều tuần với hàng trăm triệu cử tri.

Đồng Rupee, ngôn ngữ và những thông tin cần nhớ

Đơn vị tiền tệ là Rupee Ấn Độ (ký hiệu ₹, mã INR), do Ngân hàng Dự trữ Ấn Độ (RBI) phát hành. Tỷ giá biến động theo thị trường, vì vậy bạn nên tra tỷ giá cập nhật trước khi lập ngân sách chuyến đi.

Ngôn ngữ chính thức ở cấp liên bang là tiếng Hindi viết bằng chữ Devanagari, tiếng Anh được dùng song song trong hành chính, tòa án và kinh doanh. Mỗi bang lại có ngôn ngữ riêng, chẳng hạn tiếng Bengal ở Tây Bengal hay tiếng Tamil ở Tamil Nadu. Bức tranh đa dạng này được phân tích kỹ hơn trong bài ngôn ngữ và tôn giáo ở Ấn Độ.

1. Múi giờ: cả nước dùng một múi giờ IST, nhanh hơn giờ GMT 5 tiếng 30 phút, chậm hơn Việt Nam 1 tiếng 30 phút.
2. Giao thông: xe chạy bên trái đường, theo kiểu Anh.
3. Điện: điện áp khoảng 230V, nên mang theo đầu chuyển phích cắm phù hợp.

Những sai lầm thường gặp khi tìm hiểu Ấn Độ

Ấn Độ quá rộng để có thể tóm gọn trong vài khẩu hiệu. Dưới đây là một số ngộ nhận phổ biến mà người mới tìm hiểu hay mắc phải.

• Coi Ấn Độ là một khối đồng nhất: thực tế khí hậu, ẩm thực, ngôn ngữ giữa Kerala và Punjab khác nhau như giữa hai quốc gia.
• Nghĩ ai cũng nói tiếng Hindi: ở nhiều bang miền nam và miền đông, tiếng địa phương và tiếng Anh phổ biến hơn.
• Dùng số liệu cũ: nhiều tài liệu vẫn ghi 29 bang, đó là con số trước tháng 10/2019.
• Đánh giá qua hình ảnh mạng xã hội: các đô thị như Bengaluru, Mumbai có khu công nghệ hiện đại bên cạnh khu dân cư thu nhập thấp, cả hai đều là một phần của thực tế.
• Bỏ qua thủ tục nhập cảnh: người Việt cần thị thực, nên đọc kỹ hướng dẫn visa Ấn Độ cho người Việt và chỉ nộp qua cổng chính thức của chính phủ Ấn Độ, tránh các trang trung gian giả mạo.

Số liệu dân số trong bài là ước tính, vì cuộc tổng điều tra mới chưa công bố kết quả. Khi trích dẫn cho mục đích học thuật hay kinh doanh, bạn nên ghi rõ năm và nguồn.

Câu hỏi thường gặp

Ấn Độ trở thành nước đông dân nhất thế giới từ khi nào?

Theo ước tính của Liên Hợp Quốc, Ấn Độ vượt Trung Quốc vào khoảng cuối tháng 4/2023. Đây là số liệu ước tính, không phải kết quả tổng điều tra.

Ấn Độ hiện có bao nhiêu bang?

Ấn Độ có 28 bang và 8 lãnh thổ liên bang, tổng cộng 36 đơn vị. Cơ cấu này áp dụng từ ngày 26/1/2020.

Delhi và New Delhi có phải là một?

Không hoàn toàn. New Delhi là thủ đô và khu hành chính trung tâm, nằm bên trong Lãnh thổ Thủ đô Quốc gia Delhi rộng lớn hơn.

Kết luận

Ấn Độ là một liên bang khổng lồ với 28 bang, 8 lãnh thổ liên bang, thể chế nghị viện và dân số đông nhất hành tinh. Nắm được khung cơ bản này giúp bạn đọc tin tức, chuẩn bị chuyến đi hay tìm cơ hội hợp tác chính xác hơn. Lưu lại bài viết về tổng quan Ấn Độ để đọc lại khi cần.