Trang phục truyền thống Ấn Độ: sari, kurta và cách mặc đúng dịp

Đứng ở một ngã tư Kolkata vào giờ tan tầm, bạn sẽ thấy cả một bảng màu chuyển động: những tấm sari cotton trắng viền đỏ, áo kurta dài quá gối, khăn choàng len mỏng khoác vội, xen giữa quần jeans và áo sơ mi. Trang phục truyền thống ở Ấn Độ chưa bao giờ chỉ dành cho lễ hội. Hiểu một chút về chúng giúp người Việt chọn đồ khi đi công tác, dự tiệc hay ghé thăm nơi thờ tự mà không bị lúng túng.

Sari, trang phục biểu tượng của phụ nữ Ấn Độ

Sari là một tấm vải không cắt may, thường dài khoảng 4,1 đến 8,2 mét, mặc cùng áo choli ngắn và váy lót. Phần đuôi vải buông qua vai gọi là pallu, thường là chỗ dệt hoa văn đẹp nhất. Cùng một tấm vải nhưng mỗi vùng có cách quấn riêng, và nhìn cách quấn, người địa phương thường đoán được người mặc đến từ đâu.

• Kiểu Nivi: phổ biến nhất hiện nay, nếp gấp dắt ở eo, pallu vắt qua vai trái. Kiểu này được cho là bắt nguồn từ vùng cao nguyên Deccan.
• Kiểu Bengal: quấn quanh eo theo cả hai chiều, pallu dài vắt qua vai trái, đủ vải để trùm đầu khi cần. Người Bengal gọi là kiểu aat poure.
• Kiểu Nauvari của Maharashtra: vải luồn giữa hai chân và dắt ra sau, giúp đi lại, làm việc dễ dàng.
• Kiểu Gujarat: pallu vắt từ sau ra trước qua vai phải, buông phía trước ngực. Kiểu này cũng gặp ở một phần Rajasthan, Uttar Pradesh và Bihar.
• Mundum neriyathum của Kerala: bộ hai mảnh bằng cotton màu kem, viền vàng hoặc viền màu.

Banarasi, Tant và Baluchari

Sari Banarasi là loại lụa thêu kim tuyến nổi tiếng của Varanasi, bang Uttar Pradesh, thường được chọn cho dịp cưới hỏi và lễ lớn. Bengal có hai dòng sari được người sưu tầm đặc biệt quý. Sari Tant là sari cotton dệt tay, nhẹ và thoáng, hợp khí hậu nóng ẩm, gắn với các làng dệt như Shantipur ở huyện Nadia hay Dhaniakhali ở Hooghly. Sari Baluchari là sari lụa có phần pallu dệt cảnh trong sử thi Mahabharata, Ramayana. Dòng sari này khởi đầu ở làng Baluchar thuộc Murshidabad, nay chủ yếu được dệt ở Bishnupur, quê hương của những đền đất nung. Cả sari Shantipur, Dhaniakhali và Baluchari đều đã được cấp chỉ dẫn địa lý.

Salwar kameez, lehenga và trang phục nam giới

Với nhiều phụ nữ đi làm, salwar kameez là lựa chọn hằng ngày: áo dài kameez, quần salwar rộng hoặc quần ôm churidar, kèm khăn choàng dupatta. Đây là gợi ý an toàn cho khách nữ người Việt. Lehenga choli gồm váy dài xòe, áo ngắn và khăn choàng, thường xuất hiện ở tiệc cưới và lễ hội, nhất là ở miền bắc và miền tây.

Nam giới mặc kurta, áo dài qua hông hoặc tới gối, đi cùng quần pyjama hay quần jeans. Ở Bengal, bộ kurta được gọi là panjabi và thường đi với dhoti, tấm vải trắng quấn quanh hông và chân. Sherwani là áo khoác dài cài khuy, may cầu kỳ, thường dành cho chú rể và khách nam trong đám cưới. Người đàn ông đạo Sikh đội khăn turban, gọi là dastar, như một phần của đức tin và bản sắc, không phải phụ kiện thời trang.

Ý nghĩa màu sắc trong trang phục

Màu sắc mang nhiều tầng nghĩa và khác nhau theo vùng, nên chỉ nên coi những điểm dưới đây là xu hướng chung:

• Đỏ: màu được ưa chuộng nhất cho sari cưới và là lựa chọn truyền thống của cô dâu trong đám cưới Hindu ở nhiều vùng. Cô dâu Bengal thường mặc sari Benarasi đỏ.
• Trắng: trong truyền thống Hindu, màu trắng không trang trí thường gắn với tang lễ và tang chế. Tuy vậy sari trắng viền đỏ vẫn rất quen thuộc ở Bengal, còn bộ màu kem viền vàng là trang phục truyền thống của Kerala.
• Vàng nghệ, cam: hay gặp trong lễ Haldi trước đám cưới và các dịp lễ tôn giáo.
• Đen: nhiều gia đình tránh mặc đi dự cưới, dù trong thời trang thường ngày vẫn phổ biến.

Mỗi lễ hội lại có gam màu quen thuộc riêng, xem thêm bài lễ hội Ấn Độ trong năm để chọn trang phục hợp dịp.

Ăn mặc lịch sự khi vào nơi thờ tự

Ấn Độ là đất nước nhiều tín ngưỡng, như bài ngôn ngữ và tôn giáo ở Ấn Độ đã giới thiệu. Mỗi nơi thờ có quy định riêng, nhưng vài nguyên tắc chung giúp khách luôn đúng mực:

1. Đền Hindu: bỏ giày dép trước cổng, áo che vai, quần hoặc váy qua gối.
2. Gurdwara của người Sikh: cả nam và nữ đều trùm đầu, nhiều nơi có sẵn khăn cho khách mượn. Bỏ giày, rửa chân tay trước khi vào.
3. Nhà thờ Hồi giáo: áo dài tay, quần hoặc váy dài, nữ nên mang khăn trùm tóc. Tránh đến đúng giờ cầu nguyện nếu chỉ đi tham quan.
4. Mẹo chung: mang theo một chiếc khăn choàng mỏng trong túi. Nó giúp che vai, che đầu khi cần.

Mua trang phục ở đâu và so với áo dài Việt Nam

Ở Kolkata, các khu mua sắm đông khách như New Market hay Gariahat có nhiều cửa hàng sari, kurta với đủ tầm giá. Người muốn mua hàng dệt tay của Bengal có thể tìm đến cửa hàng của hợp tác xã dệt và cửa hàng thủ công do bang quản lý, nơi hàng hóa thường có nguồn gốc rõ hơn. Giá chênh lệch rất lớn theo chất liệu và nơi bán, nên so sánh vài cửa hàng trước khi mua sari lụa.

Người Việt thường thấy sari gần gũi vì cùng chung tinh thần với áo dài: tôn dáng mà kín đáo, mặc được cả ngày thường lẫn ngày lễ, và màu đỏ đều gắn với cô dâu. Khác biệt lớn nhất là áo dài được cắt may vừa người, còn sari là tấm vải nguyên khổ, đẹp hay không tùy vào tay người quấn.

Câu hỏi thường gặp

Người nước ngoài mặc sari có bị coi là không phù hợp không?

Thường là không. Phần lớn người Ấn vui khi khách mặc trang phục của họ, nhất là trong đám cưới và lễ hội. Chỉ cần mặc gọn gàng và chọn màu hợp dịp.

Đi công tác Ấn Độ nên mang trang phục gì?

Áo sơ mi, quần âu là đủ cho công sở. Nữ có thể thêm một bộ salwar kameez hoặc kurta để dự tiệc, đi lễ. Mang theo khăn choàng mỏng để che vai, che đầu khi cần.

Sari Baluchari khác sari Banarasi thế nào?

Baluchari là sari lụa của Bengal, nổi bật với cảnh sử thi dệt trên pallu. Banarasi đến từ Varanasi, nổi tiếng với hoa văn kim tuyến dày. Cả hai đều là lựa chọn cho dịp trang trọng.

Trang phục là cửa ngõ dễ nhất để hiểu văn hóa một đất nước rộng lớn và đa dạng. Muốn có cái nhìn chung về các vùng, hãy đọc thêm tổng quan Ấn Độ, và lưu lại bài trang phục truyền thống Ấn Độ để tra cứu trước mỗi chuyến đi.