Ô nhiễm không khí Delhi mùa đông: AQI, GRAP và lời khuyên

Ngày 21/10/2026, chỉ số chất lượng không khí (AQI) trung bình của Delhi lên 244 lúc 14 giờ, từ mức 179 của ngày hôm trước, rơi vào nhóm "Kém". Ngay chiều đó, Ủy ban Quản lý Chất lượng Không khí (CAQM) kích hoạt cấp I của kế hoạch GRAP trên toàn vùng thủ đô NCR. Sáng hôm sau, bảng theo dõi của chính phủ ghi nhận 299 lúc 10 giờ 31, sát ngưỡng "Rất kém". Đây là kịch bản lặp lại gần như mỗi năm: từ cuối tháng 10 đến khoảng tháng 1, Delhi và đồng bằng phía bắc Ấn Độ bước vào mùa không khí xấu nhất.

Số liệu AQI gần đây của Delhi

Các con số dưới đây lấy từ thông cáo của CAQM được đài phát thanh quốc gia All India Radio và nhiều báo Ấn Độ đưa tin. AQI thay đổi theo giờ và theo trạm, nên đây chỉ là ảnh chụp tại một thời điểm.

Cùng thời điểm, một số trạm như Jahangirpuri và Chandni Chowk đã vượt 300, tức mức "Rất kém". Dự báo của Cục Khí tượng Ấn Độ khi đó cho thấy không khí còn ở mức kém trong những ngày tiếp theo. Vì số liệu đổi từng giờ, trước khi đi bạn nên xem trực tiếp trên ứng dụng SAMEER của Ủy ban Kiểm soát Ô nhiễm Trung ương (CPCB) hoặc trang của CAQM.

Thang AQI của Ấn Độ và ý nghĩa sức khỏe

Ấn Độ dùng thang AQI quốc gia từ 0 đến 500, chia sáu nhóm. Cách chia này khác thang của Mỹ mà nhiều ứng dụng quốc tế dùng, nên cùng một thời điểm hai ứng dụng có thể báo hai con số khác nhau.

Với người khỏe mạnh đi công tác vài ngày, mức "Kém" chủ yếu gây rát họng, cay mắt, ho khan khi ở ngoài trời lâu. Người có bệnh hen, bệnh tim mạch, phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ và người cao tuổi cần thận trọng hơn từ mức "Trung bình" trở lên.

Vì sao Delhi ô nhiễm nặng vào mùa đông

Không có một nguyên nhân duy nhất. Các nhà quản lý môi trường Ấn Độ thường nhắc tới sự cộng dồn của nhiều yếu tố:

• Đốt rơm rạ sau vụ lúa ở các bang lân cận như Punjab và Haryana, rộ nhất từ cuối tháng 10 đến giữa tháng 11. Khói theo gió đổ về đồng bằng.
• Nghịch nhiệt và gió yếu: khi trời lạnh, lớp không khí sát mặt đất bị giữ lại như dưới một cái nắp, bụi khói không thoát lên cao được.
• Khói xe: Delhi có lượng phương tiện rất lớn, giờ cao điểm kéo dài.
• Bụi xây dựng và bụi đường, nhất là ở các khu đang mở rộng hạ tầng.
• Đốt rác lộ thiên và pháo dịp lễ. Sau đêm lễ Dussehra năm nay, nhiều báo ghi nhận lớp mù dày bao phủ thành phố. Diwali, lễ hội ánh sáng thường rơi vào tháng 10 hoặc tháng 11, cũng là thời điểm cần theo dõi.

Delhi ứng phó thế nào: kế hoạch GRAP 4 cấp

GRAP (Graded Response Action Plan) là kế hoạch ứng phó theo bậc do CAQM áp dụng cho Delhi và vùng NCR. Khi AQI vượt ngưỡng, các biện pháp tương ứng được kích hoạt và cộng dồn lên.

• Cấp I gồm hàng chục đầu việc như kiểm soát bụi ở công trường, xử phạt đốt sinh khối và rác lộ thiên, kiểm tra khí thải xe, hạn chế máy phát điện chạy dầu, tăng xe buýt và tàu điện.
• Cấp II bổ sung các biện pháp hạn chế xe cá nhân như tăng phí đỗ xe, tăng tần suất làm sạch đường.
• Cấp III siết khai thác, đào đắp, công trình lớn. Trường học có thể chuyển các lớp nhỏ sang học kết hợp, cơ quan có thể được yêu cầu giảm số người làm tại chỗ.
• Cấp IV là mức cao nhất, có thể hạn chế xe tải vào thành phố.

Danh sách biện pháp cụ thể được CAQM điều chỉnh qua từng năm, nên chi tiết nên tra trên trang của ủy ban này.

Lời khuyên cho người Việt đến Delhi mùa này

1. Mang khẩu trang N95 hoặc tương đương, đeo khít mũi. Khẩu trang vải hay khẩu trang y tế mỏng gần như không lọc được bụi mịn PM2.5.
2. Xem AQI mỗi sáng trên ứng dụng SAMEER hoặc trang của CAQM, xếp việc ngoài trời vào lúc chỉ số thấp nhất trong ngày, thường là đầu giờ chiều khi gió mạnh hơn.
3. Ưu tiên lịch trong nhà: bảo tàng, trung tâm thương mại, các buổi họp. Hạn chế chạy bộ sáng sớm vì sương mù và nghịch nhiệt thường đậm nhất lúc này.
4. Chọn khách sạn có máy lọc không khí và hỏi trước khi đặt.
5. Uống đủ nước, mang thuốc nhỏ mắt. Người có bệnh hô hấp nên mang theo thuốc thường dùng và hỏi ý kiến bác sĩ trước chuyến đi.
6. Linh hoạt lịch trình: nếu đi theo tuyến Tam giác vàng Delhi, Agra, Jaipur, có thể rút ngắn số đêm ở Delhi hoặc đổi thứ tự điểm đến.
7. Cân nhắc điểm đến phía nam như Kerala, Goa, Chennai hay Bengaluru, nơi mùa này thường dễ chịu hơn nhiều về không khí.

Mùa lạnh cũng là lúc nhiều người ăn uống ngoài đường nhiều hơn. Các lưu ý về nước uống và món ăn được trình bày riêng trong bài ăn uống an toàn khi du lịch Ấn Độ.

Câu hỏi thường gặp

Tháng nào không khí Delhi tệ nhất?

Thường từ cuối tháng 10 đến tháng 1, đặc biệt tháng 11 khi khói đốt rơm rạ, gió yếu và nghịch nhiệt trùng nhau. Từ tháng 2 không khí thường cải thiện dần.

Vì sao các ứng dụng báo AQI khác nhau?

Ứng dụng quốc tế thường dùng thang của Mỹ, còn CPCB dùng thang quốc gia Ấn Độ. Vị trí trạm đo và thời điểm lấy số cũng khác nhau.

Có nên hủy chuyến đi Delhi vào tháng 11?

Không nhất thiết. Người khỏe mạnh vẫn có thể đi nếu chuẩn bị khẩu trang tốt và giảm hoạt động ngoài trời. Người có bệnh hô hấp, tim mạch hoặc đi cùng trẻ nhỏ nên cân nhắc dời lịch hoặc chọn điểm đến khác.

Lời kết

Ô nhiễm không khí Delhi mùa đông là chuyện theo mùa, có quy luật và có thể chuẩn bị trước. Delhi vẫn là cửa ngõ chính để bắt đầu hành trình khám phá đất nước Ấn Độ. Chỉ cần theo dõi AQI, mang đúng khẩu trang và giữ lịch trình linh hoạt, chuyến đi vẫn có thể suôn sẻ. Số liệu trong bài cập nhật đến cuối tháng 10/2026, bạn nên xem lại trên kênh chính thức của CPCB và CAQM trước ngày đi.