Thương mại Bangladesh – Ấn Độ: kim ngạch, mặt hàng và rào cản mới

Thương mại Bangladesh – Ấn Độ là dòng chảy hàng hóa lớn nhất Nam Á, nhưng cũng là mối quan hệ buôn bán lệch cán cân nhất khu vực. Mỗi năm hơn mười tỷ USD hàng hóa đi qua biên giới dài hơn 4.000 km, phần lớn theo một chiều từ Ấn Độ sang Bangladesh. Từ năm 2025, hàng loạt biện pháp hạn chế cửa khẩu và trung chuyển đã khiến bức tranh này thay đổi đáng kể. Bài viết tóm tắt số liệu đã kiểm, mặt hàng chính, các tuyến vận tải và những rào cản bạn nên biết nếu làm ăn trong khu vực.

Kim ngạch hai chiều: số liệu năm tài chính 2024–25 và 2025–26

Ấn Độ tính năm tài chính từ tháng 4 năm trước đến tháng 3 năm sau. Theo Bộ Thương mại Ấn Độ, được báo Bonik Barta dẫn lại và trùng khớp với tài liệu tóm tắt quan hệ song phương của Bộ Ngoại giao Ấn Độ cập nhật ngày 30/7/2026, tổng kim ngạch năm tài chính 2025–26 đạt khoảng 12,36 tỷ USD, giảm chừng 8,3% so với mức khoảng 13,49 tỷ USD của năm 2024–25.

• Năm 2025–26: Ấn Độ xuất sang Bangladesh khoảng 10,56–10,58 tỷ USD, Bangladesh xuất sang Ấn Độ khoảng 1,78 tỷ USD.
• Năm 2024–25: Ấn Độ xuất khoảng 11,48 tỷ USD, Bangladesh xuất gần 2 tỷ USD.
• Bộ Ngoại giao Ấn Độ mô tả Bangladesh là đối tác thương mại lớn nhất của Ấn Độ tại Nam Á.

Ví dụ tính bằng python từ các số trên cho thấy thâm hụt của Bangladesh khoảng 9,48 tỷ USD năm 2024–25 và khoảng 8,8 tỷ USD năm 2025–26. Nói cách khác, cứ 1 USD hàng Bangladesh bán sang Ấn Độ thì nước này mua về gần 6 USD. Đây là ước tính làm tròn, số chính thức có thể chênh vài chục triệu USD tùy cách thống kê.

Mặt hàng chính: bông, nhiên liệu và lương thực đi một chiều

Cơ cấu hàng hóa phản ánh rõ hai nền kinh tế bổ trợ nhau. Bangladesh là công xưởng may mặc lớn nhưng thiếu nguyên liệu, còn Ấn Độ có vùng trồng bông và nhà máy lọc dầu ngay sát biên giới. Theo số liệu năm tài chính 2025–26 do Bonik Barta tổng hợp:

Tính nhanh, riêng bông và nhiên liệu đã chiếm khoảng 42% hàng Ấn Độ bán sang Bangladesh. Chiều ngược lại, sản phẩm may mặc vẫn là trụ cột, đúng với vai trò của ngành dệt may trong nền kinh tế Bangladesh dựa vào hàng may mặc xuất khẩu. Ngoài ra còn cá, đay, sản phẩm nhựa và đồ gỗ, nhưng quy mô nhỏ hơn nhiều.

Thương mại biên giới và các cửa khẩu then chốt

Khác với thương mại Việt Nam với hai nước này vốn chủ yếu đi đường biển, giao thương Ấn Độ – Bangladesh dựa rất nhiều vào đường bộ. Theo Bộ Ngoại giao Ấn Độ, dọc biên giới hiện có 8 trạm kiểm soát tích hợp (ICP) và 31 trạm hải quan đường bộ đang hoạt động. Cặp cửa khẩu Petrapole phía Tây Bengal và Benapole phía Bangladesh là cửa ngõ quan trọng nhất, nằm trên trục Kolkata – Dhaka.

Hải quan Benapole cho biết khối lượng hàng nhập qua đây năm tài chính 2025–26 khoảng 1,40 triệu tấn, giảm gần 200.000 tấn so với năm trước. Nếu bạn quan tâm đến thủ tục qua lại của người, không chỉ hàng hóa, hãy xem bài về các cửa khẩu Bangladesh – Ấn Độ để biết cửa nào mở cho khách nước ngoài.

Hành lang vận tải: đường sắt, đường sông và cảng biển

Hai nước đã khôi phục 6 tuyến đường sắt có từ trước năm 1965 và khánh thành tuyến Agartala – Akhaura vào tháng 11/2023, theo Bộ Ngoại giao Ấn Độ. Tàu hàng vẫn chạy, trong khi các chuyến tàu khách liên vận Maitree, Bandhan và Mitali tạm dừng từ tháng 7/2024. Bên cạnh đó là các tuyến đường thủy nội địa theo nghị định thư song phương, cho phép sà lan chở hàng rời như đá, xi măng giữa Kolkata và các cảng sông Bangladesh.

Ấn Độ cũng cấp cho Bangladesh các hạn mức tín dụng ưu đãi tổng cộng gần 8 tỷ USD, phần lớn dành cho hạ tầng giao thông và năng lượng. Những dự án này giúp rút ngắn đường hàng tới vùng Đông Bắc Ấn Độ, vốn chỉ nối với phần còn lại của nước này qua hành lang Siliguri hẹp.

Rào cản và rủi ro từ năm 2025

Năm 2025 đánh dấu bước ngoặt khi quan hệ chính trị trầm lắng kéo theo các biện pháp thương mại qua lại. Bạn nên nắm những thay đổi chính sau:

• Ấn Độ hủy cơ chế cho hàng Bangladesh trung chuyển qua lãnh thổ Ấn Độ để đi nước thứ ba.
• Bangladesh ngừng nhập sợi và một số nguyên liệu từ Ấn Độ qua cửa khẩu đường bộ.
• Tháng 5/2025, Tổng cục Ngoại thương Ấn Độ (DGFT) chỉ cho phép quần áo may sẵn từ Bangladesh vào qua hai cảng biển Kolkata và Nhava Sheva, đồng thời hạn chế thực phẩm chế biến, đồ nhựa, đồ gỗ qua đường bộ.

Hệ quả là chi phí logistics tăng, thời gian giao hàng dài hơn và kim ngạch giảm. Một lưu ý khác là số liệu của hai bên thường lệch nhau vì khác năm tài chính (Bangladesh tính từ tháng 7) và vì hàng buôn lậu, hàng tiểu ngạch không được ghi nhận đầy đủ. Khi trích dẫn, bạn nên ghi rõ nguồn và kỳ số liệu.

Triển vọng: CEPA và vai trò của Kolkata

Hai nước từng bàn về một Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện (CEPA) và giới doanh nghiệp Bangladesh vẫn kêu gọi đàm phán sớm để thu hẹp thâm hụt. Hiện Ấn Độ đã dành ưu đãi miễn thuế, miễn hạn ngạch cho gần như toàn bộ hàng Bangladesh trong khuôn khổ Hiệp định Thương mại Tự do Nam Á (SAFTA), nên rào cản chính không còn là thuế mà là hạ tầng, thủ tục và quan hệ chính trị. Để hiểu bối cảnh rộng hơn, bạn có thể đọc thêm về quan hệ Bangladesh – Ấn Độ qua các giai đoạn.

Với Kolkata, thương mại song phương có ý nghĩa đặc biệt. Thành phố này là đầu mối logistics, ngân hàng và kho bãi cho phần lớn hàng đi Bangladesh bằng đường bộ, nên mỗi biến động chính sách đều tác động trực tiếp đến doanh nghiệp vận tải và người lao động Tây Bengal.

Thương mại Bangladesh – Ấn Độ lớn về quy mô nhưng mong manh về chính sách, và doanh nghiệp nào hiểu rõ cửa khẩu, chứng từ lẫn bối cảnh chính trị sẽ ít bị bất ngờ nhất.

Ban biên tập

Câu hỏi thường gặp

Kim ngạch thương mại Bangladesh – Ấn Độ hiện là bao nhiêu?

Theo Bộ Thương mại và Bộ Ngoại giao Ấn Độ, năm tài chính 2025–26 tổng kim ngạch khoảng 12,36 tỷ USD, giảm so với khoảng 13,49 tỷ USD năm 2024–25.

Bangladesh nhập gì nhiều nhất từ Ấn Độ?

Bông và nhiên liệu là hai nhóm lớn nhất, mỗi nhóm trên 2 tỷ USD năm 2025–26, tiếp theo là ngũ cốc, máy móc và phương tiện vận tải.

Doanh nghiệp Việt Nam có bị ảnh hưởng bởi các hạn chế cửa khẩu không?

Ảnh hưởng gián tiếp. Khi nguồn cung từ Ấn Độ khó khăn hơn, nhà nhập khẩu Bangladesh có thể tìm nguồn khác như sợi, clinker, gạo từ Việt Nam, nhưng bạn cần theo dõi chính sách vì tình hình có thể đảo chiều nhanh.

Kết luận

Thương mại Bangladesh – Ấn Độ vẫn ở quy mô hơn 12 tỷ USD mỗi năm nhưng đã giảm và chịu nhiều rào cản từ năm 2025. Cán cân lệch hẳn về phía Ấn Độ, với bông, nhiên liệu và lương thực là các mặt hàng chủ lực. Hãy luôn ghi rõ kỳ số liệu và kiểm tra quy định cửa khẩu mới nhất trước khi lên kế hoạch. Lưu lại bài viết về thương mại Bangladesh – Ấn Độ để đọc lại khi cần.