Bishnupur Tây Bengal: đền đất nung, sari Baluchari, đi từ Kolkata

Ở Việt Nam, ai từng ngắm tháp Chăm Mỹ Sơn hay tháp Bánh Ít sẽ thấy quen quen khi đứng trước các ngôi đền ở Bishnupur: cũng gạch nung đỏ sẫm, cũng những mảng chạm nổi kể chuyện thần thoại. Khác ở chỗ, đền Bishnupur dày đặc phù điêu hơn, từ cảnh chiến trận trong sử thi đến cảnh đi săn, chèo thuyền, nhảy múa của người thường. Thị trấn nhỏ này thuộc quận Bankura, phía tây Kolkata, là một trong những điểm đến văn hóa đáng đi nhất Tây Bengal.

Bishnupur và thời kỳ các vua Malla

Bishnupur từng là kinh đô của vương triều Malla, dòng vua cai quản vùng đất này qua nhiều thế kỷ. Giai đoạn rực rỡ nhất về kiến trúc là thế kỷ 17 và 18, khi các vua Malla theo đạo Vaishnava, thờ thần Krishna, cho xây hàng loạt đền thờ. Vùng này thiếu đá, nên người thợ dùng gạch nung và đá ong địa phương, rồi phủ lên mặt tường những tấm terracotta chạm khắc tinh xảo.

Mái đền mô phỏng mái nhà tranh cong của nông thôn Bengal, kiểu chala, với một hay nhiều chóp nhỏ ratna trên đỉnh. Nhiều đền hiện do Cục Khảo cổ học Ấn Độ (ASI) quản lý và bảo tồn, mỗi nơi có biển giới thiệu đặt ngay cổng.

Các ngôi đền nên xem

Bishnupur có nhiều đền nằm rải rác trong bán kính vài km. Nếu thời gian ít, hãy ưu tiên bốn công trình dưới đây.

Bảng không ghi năm xây cụ thể vì các tài liệu phổ thông chưa thống nhất. Biển thông tin của ASI ở từng đền là nguồn tốt nhất để xem niên đại. Ngoài bốn đền trên, khách thường ghé thêm đền đá Lalji, cổng đá cổ và khẩu đại bác sắt Dalmadal nằm gần trung tâm thị trấn.

Sari Baluchari, ngựa Bankura và âm nhạc Bishnupur

Bishnupur không chỉ có đền. Thị trấn còn giữ ba di sản sống mà khách có thể mang về hoặc nghe tận tai.

• Sari Baluchari: loại sari lụa có phần vạt pallu dệt cả một tích truyện, giống như bức phù điêu đền được chuyển lên vải. Bạn có thể ghé các xưởng dệt quanh thị trấn để xem thợ làm trên khung cửi jacquard.
• Ngựa đất nung Bankura: con ngựa cổ dài, tai dựng, màu đỏ gạch, được làm nhiều ở làng Panchmura gần đó. Hình ảnh này thường được dùng làm biểu tượng cho đồ thủ công Ấn Độ.
• Bishnupur gharana: một dòng nhạc cổ điển hình thành dưới sự bảo trợ của triều Malla, gắn với lối hát dhrupad. Nếu may mắn, bạn có thể gặp buổi biểu diễn trong các dịp lễ hội.
• Ngoài ra còn có nghề làm tù và ốc, đồ đồng dokra và bộ bài tròn dashavatar vẽ tay.

Không khí văn hóa này nằm trong mạch chung của Bengal, vùng đất từng nuôi dưỡng Tagore và các phong trào nghệ thuật lớn, như bài Rabindranath Tagore và văn hóa Bengal đã kể.

Cách đi từ Kolkata

Theo India Guide, Bishnupur cách Kolkata khoảng 150 km đường bộ. Tuyến đường sắt vòng qua Kharagpur nên dài hơn, khoảng 200 km. Có hai cách đi phổ biến.

• Tàu hỏa: có các chuyến tàu nhanh từ ga Howrah, Shalimar hoặc Santragachi đi Bishnupur, như tàu Rupashi Bangla rời Santragachi lúc sáng sớm, thời gian khoảng 3 đến 4 tiếng tùy chuyến. Lịch và chỗ ngồi xem trên ứng dụng của Đường sắt Ấn Độ, nên đặt trước vào mùa lễ.
• Xe ô tô: thuê xe riêng hoặc tự lái mất khoảng 4 tiếng, tùy giao thông khi ra khỏi thành phố. Cách này tiện nếu muốn ghé thêm làng gốm Panchmura.
• Xe buýt của bang cũng chạy tuyến này, rẻ nhưng chậm và ít tiện nghi hơn.

Trong thị trấn, cách dễ nhất là thuê xe toto (xe điện ba bánh) theo giờ. Tài xế thường thuộc lòng đường đi giữa các đền. Hãy thỏa thuận số điểm dừng và giá trước khi đi.

Gợi ý lịch trình 1 đến 2 ngày

Nếu chỉ có một ngày, hãy bắt chuyến tàu sớm, dành buổi sáng cho Rasmancha và Jor Bangla, buổi chiều cho Shyam Rai và Madan Mohan rồi về lại Kolkata bằng chuyến chiều. Nếu ngủ lại một đêm, bạn có thêm thời gian ghé xưởng dệt Baluchari, ngắm đền lúc hoàng hôn khi ánh nắng làm gạch đỏ rực lên, và sáng hôm sau đi làng Panchmura.

Mùa đẹp và hội chợ Bishnupur Mela

Thời gian dễ chịu nhất là từ tháng 11 đến tháng 2, khi trời khô, mát, đi bộ giữa các đền không quá mệt. Mùa hè ở Bankura rất nóng, còn mùa mưa đường đất có thể lầy. Cuối tháng 12, thị trấn thường tổ chức Bishnupur Mela, hội chợ thủ công và văn hóa. Theo Wikipedia, hội chợ có từ năm 1988 và thường diễn ra từ 23 đến 27/12. Ngày tổ chức năm 2026 chưa được công bố khi viết bài, nên hãy kiểm tra trước nếu muốn đi đúng dịp.

Câu hỏi thường gặp

Đi Bishnupur trong ngày từ Kolkata có kịp không?

Kịp nếu bạn đi tàu sớm và chỉ xem các đền chính. Tuy vậy, ngủ lại một đêm giúp chuyến đi thong thả hơn nhiều.

Vào đền có mất phí không?

Các đền do ASI quản lý thường bán vé chung hoặc vé lẻ cho khách, mức giá khác nhau giữa khách trong nước và nước ngoài. Hãy xem biển giá tại cổng hoặc trên trang của ASI.

Mua sari Baluchari ở đâu cho đúng hàng?

Nên mua trực tiếp tại xưởng dệt hoặc cửa hàng hợp tác xã trong thị trấn, hỏi rõ chất liệu là lụa thật hay sợi pha. Sari Baluchari có chỉ dẫn địa lý, nên người bán uy tín thường giải thích được nguồn gốc.

Lời kết

Sau những ngày ồn ã ở thành phố, một chuyến về Bishnupur giống như lật lại cuốn sách tranh bằng gạch của người Bengal. Nếu đang lên kế hoạch cho Kolkata, bạn có thể ghép chuyến đi này với các điểm trong bài địa điểm nổi tiếng ở Kolkata hoặc cẩm nang khám phá Kolkata. Bài Bishnupur và những ngôi đền đất nung sẽ được cập nhật khi có lịch hội chợ mới.