Chè Sylhet Bangladesh: đồi chè Srimangal và trà bảy tầng màu

Người Việt đã quen với những đồi chè Tân Cương ở Thái Nguyên hay Mộc Châu ở Sơn La sẽ thấy cảnh quen mà lạ khi đến Sylhet. Những luống chè uốn theo sườn đồi thấp, xen giữa là cây che bóng cao vút, và phụ nữ hái chè đeo gùi sau lưng. Chỉ có điều, quán ven đường ở đây không bán chè xanh mà bán một ly trà sữa chia thành nhiều lớp màu như cầu vồng.

Malnicherra và lịch sử chè Sylhet

Theo Bách khoa toàn thư Banglapedia, vườn chè đầu tiên của Bangladesh được lập năm 1854 tại Malnicherra, ngay ngoại ô thành phố Sylhet. Tính đến nay, nghề trồng chè ở vùng này đã có khoảng 172 năm. Cây chè được người Anh đưa vào vùng đồi đông bắc Bengal cùng thời với Assam bên kia biên giới, phục vụ thị trường trà của đế quốc.

Cũng theo Banglapedia, phần lớn công nhân chè hiện nay là con cháu những người được các chủ đồn điền tuyển từ vùng Chota Nagpur, Jharkhand và nhiều nơi khác của Ấn Độ vào giữa thế kỷ 19. Họ sống thành cộng đồng riêng trong các khu nhà ở của vườn chè, giữ nhiều ngôn ngữ, lễ hội của quê gốc. Đây là một mảnh ghép ít được biết của bức tranh văn hóa Bangladesh.

Sản lượng và các vùng chè

Theo số liệu Ban Chè Bangladesh (Bangladesh Tea Board) do The Daily Star và Prothom Alo đưa tin, sản lượng chè năm 2025 đạt 94,91 triệu kg, tăng khoảng 2% so với năm 2024. Kỷ lục vẫn là năm 2023 với hơn 102 triệu kg, theo The Daily Star. Cả nước có khoảng 168 đến 169 vườn chè lớn, tùy nguồn thống kê.

Tính ra, riêng Moulvibazar làm ra khoảng 52 triệu kg mỗi năm. Điểm đáng chú ý là vùng phía bắc quanh Panchagarh, giáp Darjeeling, phát triển nhanh nhờ hàng nghìn vườn chè nhỏ dưới 25 mẫu Anh của nông hộ. Bangladesh tiêu thụ gần hết chè trong nước, xuất khẩu năm 2025 chỉ khoảng 1,64 triệu kg theo The Daily Star.

Srimangal, thủ đô chè và ly trà bảy tầng màu

Srimangal là thị trấn thuộc Moulvibazar, cách Dhaka khoảng 180 km về phía đông, thường được người Bangladesh gọi là "thủ đô chè" vì bao quanh là đồi chè. Món làm nên tên tuổi thị trấn là trà bảy tầng màu. Theo Wikipedia và tạp chí Open của Ấn Độ, người sáng tạo là ông Romesh Ram Gour, bắt đầu thử pha trà hai lớp từ năm 2002 rồi tăng dần lên bảy lớp.

Mỗi lớp được pha theo độ đậm, loại lá, lượng sữa, đường và gia vị khác nhau, nên tỷ trọng khác nhau và nằm tách biệt trong ly. Vị đi từ ngọt đậm tới thơm đinh hương. Ông Gour giữ kín công thức, nên nhiều quán khác bán phiên bản riêng. Khách nên uống chậm, nếm từng lớp trước khi khuấy đều.

Du lịch đồi chè và rừng Lawachara

• Thời điểm: mùa khô từ tháng 11 đến tháng 2 đi lại dễ, trời mát. Mùa hái chè chính rơi vào mùa mưa, đồi xanh hơn nhưng đường trơn. Thông tin từng mùa có trong bài thời tiết Bangladesh theo mùa.
• Đi lại: từ Dhaka có tàu hỏa và xe khách đến Srimangal, quãng đường khoảng 180 km.
• Đồi chè: nhiều vườn cho khách đi bộ trên đường nội bộ, nên xin phép ở cổng và không hái chè.
• Rừng Lawachara: vườn quốc gia gần Srimangal, nổi tiếng với rừng nhiệt đới và các loài linh trưởng. Đi với hướng dẫn viên địa phương, giữ yên lặng, không cho thú ăn.
• Tôn trọng cộng đồng công nhân chè: hỏi trước khi chụp ảnh người hái chè và khu nhà ở.

Sylhet cũng nằm trong danh sách nơi đáng đi ở bài điểm đến Bangladesh, có thể ghép với chuyến thăm thành phố Sylhet và vườn Malnicherra.

So sánh chè Sylhet với Darjeeling, Assam và Thái Nguyên

Chè Sylhet gần với Assam về khí hậu và kiểu chè đậm, hợp pha sữa. Darjeeling nổi tiếng hương thơm nhờ độ cao, như giới thiệu trong bài Darjeeling, tàu đồ chơi và đồi chè. Chè Thái Nguyên lại thuộc dòng chè xanh không lên men, vị chát nhẹ và hậu ngọt.

Câu hỏi thường gặp

Vườn chè đầu tiên của Bangladesh ở đâu?

Ở Malnicherra, ngoại ô thành phố Sylhet, lập năm 1854 theo Banglapedia.

Trà bảy tầng màu uống ở đâu?

Ở thị trấn Srimangal, huyện Moulvibazar. Nhiều quán quanh thị trấn bán, trong đó có quán của ông Romesh Ram Gour, người được ghi nhận là tác giả món này.

Có mua chè Sylhet làm quà được không?

Được. Các cửa hàng ở Srimangal và siêu thị ở Dhaka bán chè đóng gói. Khi mang về Việt Nam nên giữ hóa đơn và đóng gói kín.

Lời kết

Từ vườn Malnicherra năm 1854 tới ly trà nhiều tầng ở Srimangal, chè là một phần đời sống của vùng đông bắc Bangladesh. Chúng tôi sẽ cập nhật số liệu mới của Ban Chè Bangladesh trong bài về chè Sylhet Bangladesh.