Nông nghiệp Bangladesh: lúa gạo ba vụ, cây đay và cơ hội cho Việt Nam

Ở Bangladesh, bữa cơm của phần lớn gia đình xoay quanh hai thứ: cơm trắng và cá. Câu nói quen thuộc "Mache bhate Bangali", tức người Bengal sống nhờ cá và cơm, phản ánh khá đúng nền nông nghiệp ở vùng đồng bằng châu thổ sông Hằng và sông Brahmaputra. Với người Việt quen cảnh đồng bằng sông Cửu Long, bức tranh này vừa gần gũi vừa có nhiều điểm khác đáng chú ý.

Lúa gạo: sản lượng lớn, dân số còn lớn hơn

Theo báo cáo của Cơ quan Nông nghiệp Nước ngoài thuộc Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA FAS) và các thống kê được báo chí Bangladesh trích dẫn, Bangladesh là nước sản xuất lúa gạo lớn thứ ba thế giới, sau Trung Quốc và Ấn Độ. Sản lượng gạo hằng năm dao động quanh mức 37 đến 40 triệu tấn, con số cụ thể khác nhau tùy năm, tùy nguồn (Cục Thống kê Bangladesh BBS hay USDA) và cách quy đổi từ thóc sang gạo.

Dù sản lượng lớn, gần như toàn bộ gạo được tiêu thụ trong nước. Lúa chiếm phần lớn diện tích gieo trồng và là nguồn lương thực chính của khoảng 170 triệu dân. Chỉ cần một vụ bị lũ hay hạn làm giảm sản lượng, giá gạo trong nước tăng ngay và chính phủ phải tính tới nhập khẩu.

Ba vụ lúa Aus, Aman và Boro

Lịch thời vụ ở Bangladesh gắn chặt với gió mùa. Mỗi vụ có tên riêng bằng tiếng Bengal:

Vụ Boro trong mùa khô phụ thuộc nhiều vào tưới tiêu và phân bón, nên nhu cầu về máy bơm, phân bón và giống năng suất cao tập trung ở vụ này. Vụ Aman chịu rủi ro thời tiết lớn nhất vì trùng mùa mưa bão.

Khi mất mùa: Bangladesh nhập gạo, có cả gạo Việt Nam

Lũ lụt tháng 8/2024 ở vùng đông nam làm hư hại một lượng đáng kể lúa Aman. Theo The Daily Star, lượng gạo nhập khẩu trong năm tài khóa 2024 đến 2025 tăng lên mức cao nhất trong bảy năm. Báo Prothom Alo cũng cho biết chính phủ đã quyết định nhập khẩu sau đợt lũ này để bổ sung dự trữ.

Việt Nam là một trong những nguồn cung. Theo Việt Nam News, đầu năm 2025 Bangladesh duyệt mua 100.000 tấn gạo trắng của Tổng công ty Lương thực miền Nam (Vinafood II) theo hình thức hợp đồng giữa hai chính phủ (G2G), với giá 474,25 USD mỗi tấn. Gạo này phục vụ chương trình bán gạo giá thấp nhằm bình ổn thị trường trong nước.

Điều cần hiểu là nhu cầu nhập khẩu của Bangladesh không đều. Năm được mùa, họ có thể hạn chế nhập để bảo vệ nông dân. Năm mất mùa, các gói thầu G2G và đấu thầu quốc tế xuất hiện dồn dập. Doanh nghiệp gạo Việt nên theo dõi tình hình vụ Aman và Boro để đón đầu. Kinh nghiệm về hồ sơ, L/C và mặt hàng chủ lực có trong bài xuất khẩu Việt Nam sang Bangladesh.

Đay, chè và thủy sản

Đay, "sợi vàng" của Bengal

Người Bangladesh gọi đay là "sợi vàng" vì màu sợi và giá trị kinh tế của nó. Theo dữ liệu FAOSTAT năm 2020, Bangladesh là nước sản xuất đay lớn thứ hai thế giới, chỉ sau Ấn Độ. Đay và sản phẩm đay như bao tải, dây thừng, vải bố từng là mặt hàng xuất khẩu số một của nước này, nay đứng sau hàng may mặc. Xu hướng hạn chế bao bì nhựa giúp sản phẩm đay có thêm cơ hội ở thị trường nước ngoài.

Chè Sylhet

Vùng đồi phía đông bắc quanh Sylhet là nơi tập trung phần lớn đồi chè của Bangladesh. Chè ở đây chủ yếu là chè đen, phục vụ thói quen uống trà sữa rất phổ biến trong nước. Một phần được xuất khẩu, nhưng thị trường nội địa mới là đầu ra chính.

Cá hilsa và tôm

Cá hilsa (ilish) là quốc ngư của Bangladesh, sống ở biển và ngược sông để đẻ. Món cá hilsa hấp mù tạt là niềm tự hào ẩm thực của người Bengal hai bờ biên giới. Bên cạnh đó, nuôi tôm sú và tôm càng xanh ở vùng ven biển phía tây nam như Khulna, Satkhira cho nguồn hàng xuất khẩu quan trọng. Đây cũng là mảng Việt Nam có nhiều kinh nghiệm, từ con giống đến thức ăn và chế biến.

So sánh nông nghiệp Bangladesh và Việt Nam

Cơ hội và lưu ý cho doanh nghiệp Việt

Ngoài gạo, có một số mảng đáng tìm hiểu khi nhìn vào cấu trúc nông nghiệp Bangladesh:

• Phân bón và vật tư: thâm canh lúa Boro cần nhiều phân bón. Mặt hàng này thường chịu quản lý nhập khẩu và trợ giá của nhà nước, nên phải tìm hiểu kênh phân phối và thủ tục đăng ký trước.
• Giống cây trồng: giống lúa chịu mặn, chịu ngập phù hợp vùng ven biển. Giống mới thường phải qua khảo nghiệm và đăng ký với cơ quan chức năng Bangladesh.
• Máy nông nghiệp cỡ nhỏ: ruộng ở Bangladesh phần lớn manh mún, máy gặt, máy sấy, máy bơm cỡ nhỏ có thể phù hợp hơn máy lớn.
• Thức ăn chăn nuôi và thủy sản: chăn nuôi gia cầm và nuôi cá, tôm phát triển, kéo theo nhu cầu thức ăn công nghiệp và kỹ thuật.

Bối cảnh kinh tế rộng hơn, với may mặc và kiều hối là hai trụ cột, giúp hiểu sức mua và tỷ giá của nước này. Xem thêm bài kinh tế Bangladesh trước khi lập kế hoạch thị trường.

Câu hỏi thường gặp

Bangladesh đứng thứ mấy thế giới về sản lượng lúa gạo?

Theo USDA và các thống kê được báo chí Bangladesh trích dẫn, nước này đứng thứ ba, sau Trung Quốc và Ấn Độ.

Vì sao nước trồng nhiều lúa vẫn phải nhập gạo?

Dân số rất đông nên gần như toàn bộ sản lượng được tiêu thụ trong nước. Khi lũ hay hạn làm hụt vụ, nhập khẩu là cách nhanh nhất để giữ giá ổn định.

Bangladesh có mua gạo Việt Nam không?

Có. Gần đây nhất được báo chí đưa tin là hợp đồng G2G 100.000 tấn gạo trắng với Vinafood II được phía Bangladesh phê duyệt đầu năm 2025.

Cây đay của Bangladesh dùng làm gì?

Sợi đay dùng làm bao tải, dây thừng, vải bố, túi xách và nhiều sản phẩm thay thế bao bì nhựa.

Lời kết

Hiểu nông nghiệp Bangladesh là hiểu nhịp mùa vụ quyết định giá cả và nhu cầu nhập khẩu của một thị trường khoảng 170 triệu dân. Đó cũng là nền tảng để mở rộng hợp tác trong khuôn khổ quan hệ Việt Nam và Bangladesh, nơi nông nghiệp và lương thực luôn là lĩnh vực được hai bên quan tâm.