Bangladesh và ASEAN: từ Diễn đàn Khu vực đến mục tiêu đối tác

Nhìn trên bản đồ, Bangladesh chỉ cách Myanmar, thành viên ASEAN, một đường biên giới ở phía đông nam. Về địa lý, đất nước này thuộc Nam Á, nhưng về kinh tế, nhiều nhà hoạch định ở Dhaka từ lâu đã nhìn sang hướng đông, nơi có các chuỗi cung ứng năng động và một thị trường hàng trăm triệu dân. Câu chuyện Bangladesh và ASEAN vì thế là câu chuyện của một nước muốn đứng ở cả hai phía cửa, và chọn đi từng bước nhỏ.

Chính sách Hướng Đông và những bước đi đầu tiên

Ý tưởng gần gũi với Đông Nam Á không mới. Năm 1997, Bangladesh là thành viên sáng lập BIMSTEC, nhóm hợp tác nối các nước ven Vịnh Bengal với Thái Lan và Myanmar. Cơ chế này đến nay vẫn là cầu nối quan trọng, bạn có thể đọc thêm trong bài BIMSTEC và hợp tác khu vực Vịnh Bengal.

Đầu thập niên 2000, Dhaka đưa ra chính sách Hướng Đông, chủ trương tăng quan hệ với Đông Nam Á và Đông Á. Giữa thập niên đó, Bangladesh trở thành thành viên Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF), diễn đàn đối thoại về an ninh và hợp tác của khu vực. Phần lớn tài liệu ghi mốc 2006, có tài liệu ghi quyết định kết nạp từ năm 2005. Ngày 1/8/2007, Bangladesh gia nhập Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác ở Đông Nam Á (TAC), văn kiện nền tảng của ASEAN về ứng xử hòa bình giữa các nước.

Bảng mốc thời gian quan hệ Bangladesh và ASEAN

Đối tác đối thoại theo lĩnh vực là gì và tiến độ ra sao

ASEAN có nhiều tầng quan hệ với bên ngoài. Cao nhất là thành viên đầy đủ, tiếp đến Đối tác đối thoại đầy đủ, rồi Đối tác đối thoại theo lĩnh vực (Sectoral Dialogue Partner). Quy chế sau cho phép hợp tác chính thức trong một số lĩnh vực cụ thể như thương mại, đầu tư, kết nối, du lịch, mà không đòi hỏi cam kết rộng như đối tác đầy đủ.

Bangladesh đã chính thức đề nghị quy chế này và coi đây là ưu tiên đối ngoại. Năm 2024, nhóm các đại sứ quán ASEAN tại Dhaka bày tỏ ủng hộ. Gần đây nhất, ngày 24/7/2026, Ngoại trưởng Bangladesh Khalilur Rahman đề nghị Philippines, nước giữ vai trò Chủ tịch ASEAN năm 2026, ủng hộ mục tiêu này, theo báo The Star (Malaysia). Đến thời điểm viết bài, chưa thấy thông báo ASEAN chấp thuận. Vì ASEAN quyết định theo đồng thuận, bất kỳ thành viên nào chưa sẵn sàng cũng có thể làm tiến trình chậm lại.

Việt Nam có thể làm cầu nối thế nào

Việt Nam nằm trong nhóm các đại sứ quán ASEAN tại Dhaka và có quan hệ hữu nghị lâu năm với Bangladesh, chi tiết trong bài quan hệ Việt Nam và Bangladesh. Hai nước có nhiều điểm giống nhau: đông dân, châu thổ lớn, công nghiệp dệt may và nông nghiệp lúa gạo. Điều đó giúp Việt Nam hiểu nhu cầu của Bangladesh và có thể chia sẻ kinh nghiệm hội nhập ASEAN, từ hài hòa tiêu chuẩn đến cải cách thủ tục hải quan.

Ở góc độ doanh nghiệp, một Bangladesh gắn sâu hơn với ASEAN đồng nghĩa với cơ hội cho hàng hóa, máy móc và dịch vụ của Việt Nam, đồng thời mở đường cho nhà đầu tư Việt tìm hiểu các khu kinh tế tại đây. Bài cơ hội đầu tư Bangladesh tổng hợp những điểm cần cân nhắc.

Cơ hội thương mại và các khó khăn

• Cơ hội: thị trường khoảng 170 triệu dân, nhu cầu lớn về nguyên liệu dệt may, máy móc, hàng tiêu dùng. Kết nối qua cảng biển Vịnh Bengal mở thêm tuyến đi các nước ASEAN.
• Cơ cấu xuất khẩu hẹp: phần lớn hàng xuất khẩu của Bangladesh là may mặc sang thị trường phương Tây, trong khi Bangladesh nhập từ ASEAN nhiều hơn xuất.
• Địa lý và đồng thuận: Bangladesh không thuộc Đông Nam Á, và mọi quy chế mới đều cần sự nhất trí của các thành viên.
• Vấn đề nhân đạo: Bangladesh thường nêu với các nước ASEAN mong muốn có giải pháp bền vững cho người Rohingya đang tạm trú trên lãnh thổ mình.

Câu hỏi thường gặp

Bangladesh có phải thành viên ASEAN không?

Không. Bangladesh là thành viên Diễn đàn Khu vực ASEAN và đã gia nhập Hiệp ước TAC, nhưng chưa là thành viên hay đối tác đối thoại của ASEAN.

Đối tác đối thoại theo lĩnh vực khác thành viên ra sao?

Đối tác theo lĩnh vực chỉ hợp tác trong các mảng được thỏa thuận, không tham gia ra quyết định của ASEAN và không chịu các cam kết như thành viên.

BIMSTEC và ASEAN có liên quan gì nhau?

Hai tổ chức độc lập. Thái Lan và Myanmar vừa thuộc ASEAN vừa thuộc BIMSTEC, nên BIMSTEC thường được xem là cầu nối giữa Nam Á và Đông Nam Á.

Con đường của Bangladesh đến với ASEAN dài và cần kiên nhẫn, nhưng mỗi bước đều mở thêm cơ hội hợp tác cho cả khu vực, trong đó có Việt Nam. Theo dõi bài Bangladesh và ASEAN này để nắm các mốc tiếp theo khi có thông báo chính thức.