Quan hệ Việt Nam – Ấn Độ: từ năm 1972 đến đối tác tăng cường 2026

Quan hệ Việt Nam – Ấn Độ vừa bước sang một nấc thang mới: tháng 5/2026, hai nước nâng cấp lên Đối tác Chiến lược Toàn diện Tăng cường, đúng dịp tròn 10 năm kể từ khi trở thành Đối tác Chiến lược Toàn diện. Từ Phật giáo, chè, gia vị đến điện thoại, dược phẩm và an ninh biển, hiếm có quan hệ song phương nào trải rộng như vậy. Bài viết tóm tắt chặng đường hơn nửa thế kỷ và những gì đáng chú ý lúc này.

Từ tình hữu nghị truyền thống đến quan hệ ngoại giao năm 1972

Quan hệ hiện đại giữa hai nước bắt đầu từ những năm 1950. Thủ tướng Jawaharlal Nehru đến Hà Nội năm 1954, không lâu sau chiến thắng Điện Biên Phủ, và Chủ tịch Hồ Chí Minh thăm Ấn Độ năm 1958. Năm 1959, Tổng thống Rajendra Prasad tặng một nhánh cây bồ đề, hiện vẫn được trồng tại chùa Trấn Quốc, Hà Nội.

Ngày 7/1/1972, Ấn Độ và Việt Nam Dân chủ Cộng hòa nâng quan hệ lên cấp đại sứ. Chính sách Hướng Đông của Ấn Độ từ đầu những năm 1990, sau này đổi thành Hành động hướng Đông, xem Việt Nam là một đối tác quan trọng ở Đông Nam Á.

Ba nấc thang của quan hệ đối tác

Khung quan hệ giữa hai nước được nâng cấp theo ba bước rõ rệt:

Tuyên bố chung ký tại New Delhi ngày 6/5/2026 đề cập nhiều lĩnh vực mới: thanh toán số và kết nối mã QR giữa ngân hàng trung ương hai nước, đất hiếm, năng lượng nguyên tử dân sự, bán dẫn và hợp tác lao động. Ấn Độ giữ vai trò Chủ tịch BRICS năm 2026 và Việt Nam bày tỏ hoan nghênh điều này trong văn kiện.

Thương mại đạt kỷ lục và mục tiêu 25 tỷ USD

Theo số liệu hải quan Việt Nam công bố đầu năm 2026, thương mại hai chiều năm 2025 đạt gần 16,5 tỷ USD, tăng 10,5% so với năm trước và là mức cao nhất từ trước đến nay. Việt Nam xuất sang Ấn Độ khoảng 10,3 tỷ USD và nhập khoảng 6,1 tỷ USD.

• Hàng Việt Nam bán sang Ấn Độ: điện thoại và linh kiện (khoảng 2,1 tỷ USD), máy tính và sản phẩm điện tử (khoảng 1,7 tỷ USD), máy móc thiết bị (khoảng 1,1 tỷ USD).
• Hàng Ấn Độ bán sang Việt Nam: kim loại thường, thủy sản, hóa chất, dược phẩm, thức ăn chăn nuôi, xơ sợi dệt và linh kiện ô tô.
• Mục tiêu mới: 25 tỷ USD vào năm 2030, theo hướng cân bằng hơn. Hai bên cũng thống nhất mở cửa thị trường cho sầu riêng Việt Nam và nho Ấn Độ.

Doanh nghiệp muốn đi sâu vào chi tiết ngành hàng có thể đọc bài thương mại Việt Nam – Ấn Độ.

Quốc phòng và an ninh biển

Hợp tác quốc phòng là một trụ cột đặc biệt. Năm 2014, Ấn Độ dành cho Việt Nam hạn mức tín dụng 100 triệu USD để mua sắm quốc phòng, trong đó có tàu tuần tra cao tốc. Năm 2016, trong chuyến thăm của Thủ tướng Modi, Ấn Độ đề xuất thêm hạn mức 500 triệu USD. Hai bên đang triển khai Tầm nhìn chung về quan hệ đối tác quốc phòng đến năm 2030, mở rộng diễn tập, đào tạo và đồng sản xuất thiết bị.

Về biển, tuyên bố chung năm 2026 nhấn mạnh tự do hàng hải và hàng không, giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, coi Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển 1982 (UNCLOS) là khuôn khổ pháp lý toàn diện và kêu gọi sớm hoàn tất Bộ quy tắc ứng xử ở Biển Đông.

Văn hóa, Phật giáo và giao lưu nhân dân

Phật giáo là sợi dây gắn kết đặc biệt. Năm 2025, Ấn Độ đưa Xá lợi Đức Phật sang Việt Nam để chiêm bái, sự kiện được nhắc lại trong tuyên bố chung năm 2026. Ấn Độ cũng tham gia bảo tồn Khu đền tháp Mỹ Sơn theo biên bản ghi nhớ ký năm 2014, và gần đây mở rộng sang Tháp Nhạn ở Phú Yên cũ, nay thuộc Đắk Lắk.

• Hai bên ký Chương trình Hợp tác Văn hóa giai đoạn 2026–2030 và biên bản ghi nhớ về du lịch.
• Đề xuất lập vị trí giáo sư Ấn Độ học tại Đại học Đà Nẵng và Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội.
• Số chuyến bay thẳng giữa hai nước tăng nhanh, giúp hành hương về Bồ Đề Đạo Tràng, Sarnath và Câu Thi Na thuận tiện hơn.

Muốn hiểu sâu hơn nền tảng tín ngưỡng của đối tác, bạn có thể tìm đọc về ngôn ngữ và tôn giáo ở Ấn Độ.

Góc nhìn khác: những giới hạn cần biết

Quan hệ nồng ấm không có nghĩa là không có điểm vướng. Một số vấn đề được giới phân tích hai nước nêu ra:

• Cán cân thương mại: Việt Nam xuất siêu hơn 4,2 tỷ USD năm 2025. Vì vậy tuyên bố chung nhấn mạnh mục tiêu thương mại “cân bằng và cùng có lợi”, còn doanh nghiệp Việt Nam quan tâm đến các biện pháp phòng vệ thương mại và tiêu chuẩn kỹ thuật của Ấn Độ.
• Tiến độ triển khai: biến cam kết thành dự án thường mất nhiều năm. Chẳng hạn ONGC Videsh đã nhiều lần xin gia hạn giấy phép thăm dò Lô 128 ngoài khơi Việt Nam.
• Yếu tố bên thứ ba: hoạt động thăm dò dầu khí của Ấn Độ ở thềm lục địa Việt Nam từng bị Trung Quốc phản đối năm 2011, và Ấn Độ bác bỏ phản đối này. Mỗi bên đều tránh để quan hệ song phương bị nhìn như liên minh nhằm vào nước thứ ba.
• Hiểu biết xã hội: dù có Phật giáo làm cầu nối, người dân hai nước vẫn còn ít hiểu về văn hóa kinh doanh, ẩm thực và luật lệ của nhau.

Chia sẻ tầm nhìn, hội tụ chiến lược, hợp tác thực chất.

Tuyên bố chung về quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Tăng cường Việt Nam – Ấn Độ, 2026

Câu hỏi thường gặp

Việt Nam và Ấn Độ lập quan hệ ngoại giao khi nào?

Hai nước nâng quan hệ lên cấp đại sứ ngày 7/1/1972. Trước đó, quan hệ hữu nghị đã được vun đắp từ những năm 1950.

Đối tác Chiến lược Toàn diện Tăng cường khác gì so với trước?

Đây là khuôn khổ được nâng cấp tháng 5/2026, mở rộng hợp tác sang thanh toán số, đất hiếm, bán dẫn, năng lượng nguyên tử và đặt mục tiêu thương mại 25 tỷ USD vào năm 2030.

Người Việt sang Ấn Độ hành hương cần chuẩn bị gì?

Bạn cần visa phù hợp, lịch trình rõ ràng và bảo hiểm du lịch. Hãy xem hướng dẫn visa Ấn Độ cho người Việt và chỉ nộp hồ sơ qua cổng chính thức của Chính phủ Ấn Độ.

Kết luận

Từ cây bồ đề ở chùa Trấn Quốc đến mục tiêu 25 tỷ USD, quan hệ Việt Nam – Ấn Độ đã đi một chặng đường dài và vừa có thêm khuôn khổ mới năm 2026. Thử thách phía trước là biến cam kết thành dự án cụ thể và giữ thương mại cân bằng hơn. Lưu lại bài viết về quan hệ Việt Nam – Ấn Độ để đọc lại khi cần.