Năm Hợp tác Hàng hải ASEAN Ấn Độ 2026: nội dung và vai trò Việt Nam

Phần lớn hàng hóa giữa Đông Nam Á và Nam Á đi bằng đường biển, qua eo Malacca rồi vượt Vịnh Bengal. Vì vậy khi lãnh đạo ASEAN và Ấn Độ chọn chủ đề cho năm 2026, biển là lựa chọn tự nhiên. Bài này tập trung vào phần dân sự của hợp tác hàng hải ASEAN Ấn Độ: thương mại, kết nối, kinh tế biển xanh, ứng phó thiên tai và đàm phán thương mại đi kèm.

Năm Hợp tác Hàng hải 2026 ra đời thế nào

Theo The Tribune của Ấn Độ và hãng thông tấn Bernama của Malaysia, Thủ tướng Narendra Modi tuyên bố năm 2026 là Năm Hợp tác Hàng hải ASEAN Ấn Độ tại Hội nghị Cấp cao ASEAN Ấn Độ lần thứ 22 ngày 26/10/2025. Hội nghị diễn ra ở Kuala Lumpur, bên lề Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 47, và ông Modi tham dự theo hình thức trực tuyến.

Trong phát biểu được The Tribune thuật lại, ông Modi nhắc tới hợp tác về hỗ trợ nhân đạo, cứu trợ thảm họa và kinh tế biển xanh, đồng thời kêu gọi mở rộng hợp tác giáo dục, du lịch, khoa học công nghệ, y tế và năng lượng xanh. Tài liệu tổng quan của Ban Thư ký ASEAN cập nhật tháng 8/2026 cho biết phía Ấn Độ đã gửi dự thảo kế hoạch công tác cho năm này từ tháng 3/2026.

Nền tảng: hơn ba thập niên quan hệ ASEAN Ấn Độ

Năm hàng hải không xuất hiện đột ngột. Theo tài liệu của Ban Thư ký ASEAN và Bộ Ngoại giao Ấn Độ, quan hệ hai bên đi qua các nấc sau. Tính đến năm 2026, quan hệ đã tròn 34 năm.

Ban Thư ký ASEAN cũng ghi nhận hai văn kiện quan trọng. Một là Tuyên bố chung về hợp tác hàng hải được thông qua tại Hội nghị Cấp cao lần thứ 20 tháng 9/2023. Hai là Kế hoạch hành động thực hiện Đối tác Chiến lược Toàn diện giai đoạn 2026 đến 2030, thông qua ngày 10/7/2025 ở Kuala Lumpur. Ở phía Ấn Độ, khung chính sách tương ứng là Chính sách Hành động hướng Đông, trong đó ASEAN được ông Modi gọi là trụ cột chính.

Những lĩnh vực hợp tác dân sự

Khi nói tới biển, người ta dễ nghĩ ngay tới tàu thuyền. Thực ra phần lớn nội dung hợp tác liên quan tới đời sống và kinh tế. Dựa trên phát biểu của lãnh đạo và tài liệu của ASEAN, có thể chia thành mấy nhóm chính.

• Kinh tế biển xanh: khai thác tài nguyên biển gắn với bảo vệ môi trường, từ nghề cá bền vững tới du lịch ven biển. Đây là lĩnh vực được cả ông Modi lẫn Ban Thư ký ASEAN nêu tên.
• Cứu trợ thiên tai: Vịnh Bengal và Biển Andaman thường xuyên có bão, sóng lớn. Hỗ trợ nhân đạo và cứu trợ thảm họa là mảng được nhấn mạnh trong phát biểu năm 2025.
• Kết nối: ASEAN làm việc hằng năm với Ấn Độ về kế hoạch kết nối, trong đó có tuyến đường bộ ba bên Ấn Độ, Myanmar, Thái Lan và ý tưởng kéo dài sang Lào, Campuchia. Ấn Độ cũng đề xuất hạn mức tín dụng cho các dự án kết nối hạ tầng và số.
• Khoa học và môi trường: theo Ban Thư ký ASEAN, Quỹ Xanh ASEAN Ấn Độ lập năm 2010 với 5 triệu USD ban đầu cho các dự án thí điểm công nghệ khí hậu, còn Quỹ Phát triển Khoa học Công nghệ ASEAN Ấn Độ được Ấn Độ bổ sung vốn năm 2016 và 2022.

Với doanh nghiệp, mảng gần gũi nhất là vận tải biển và cảng. Chi phí, tuyến tàu và thời gian chạy giữa cảng Việt Nam với các cảng Ấn Độ, Bangladesh được phân tích trong bài vận tải biển Việt Nam Nam Á.

Vai trò và đề xuất của Việt Nam

Theo Việt Nam News và VTV, tại Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN với Ấn Độ ngày 22/7/2026 ở thành phố Pasay, Philippines, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung đưa ra một số đề xuất. Phần liên quan tới kinh tế và nhân dân gồm:

1. Sớm hoàn tất rà soát Hiệp định Thương mại Hàng hóa ASEAN Ấn Độ để văn bản thuận lợi hơn cho doanh nghiệp.
2. Đẩy nhanh các dự án kết nối chiến lược, gồm cả kết nối hàng hải và hàng không.
3. Tăng phối hợp về an ninh năng lượng, cân nhắc lập cơ chế đối thoại năng lượng ASEAN Ấn Độ.
4. Mở rộng hợp tác giáo dục, đào tạo nhân lực chất lượng cao, giao lưu văn hóa, bảo tồn di sản và du lịch tâm linh.

Việt Nam cũng tham gia một khuôn khổ tiểu vùng riêng với Ấn Độ là Hợp tác Mekong Ganga, nơi các dự án nhỏ về văn hóa, giáo dục đã có mặt ở nhiều địa phương. Hai kênh này bổ trợ cho nhau.

Tiến độ rà soát Hiệp định AITIGA

Hiệp định Thương mại Hàng hóa ASEAN Ấn Độ, viết tắt là AITIGA, ký năm 2009 và có hiệu lực từ 1/1/2010, theo Bộ Ngoại giao Ấn Độ. Hai bên đang rà soát để cập nhật văn bản. Theo báo Công Thương, phiên họp lần thứ 12 của Ủy ban hỗn hợp AITIGA diễn ra ngày 30/3/2026 tại Ban Thư ký ASEAN ở Jakarta, ghi nhận báo cáo của bảy tiểu ban từ quy tắc xuất xứ tới thủ tục hải quan. Trang KNN India cho biết phiên thứ 15 họp ngày 6 đến 9/10/2026 cũng tại Jakarta, theo hình thức kết hợp, và phiên kế tiếp dự kiến vào tháng 1/2027 tại Ấn Độ.

Như vậy tính đến đầu tháng 11/2026, đàm phán vẫn đang tiếp diễn và chưa có ngày kết thúc chính thức được công bố. Theo số liệu Ban Thư ký ASEAN, thương mại hàng hóa hai chiều năm 2025 đạt 114,05 tỷ USD, tăng 6,61% so với năm 2024.

Câu hỏi thường gặp

Năm Hợp tác Hàng hải ASEAN Ấn Độ được công bố khi nào?

Tại Hội nghị Cấp cao ASEAN Ấn Độ lần thứ 22 ngày 26/10/2025 ở Kuala Lumpur, Malaysia.

ASEAN và Ấn Độ là Đối tác Chiến lược Toàn diện từ năm nào?

Từ ngày 12/11/2022, tại Hội nghị Cấp cao lần thứ 19 ở Phnom Penh, nhân dịp kỷ niệm 30 năm quan hệ.

Rà soát AITIGA đã xong chưa?

Chưa. Đến tháng 10/2026 các bên vẫn họp, phiên kế tiếp dự kiến tháng 1/2027. Doanh nghiệp vẫn áp dụng các cam kết thuế hiện hành và nên theo dõi thông báo của Bộ Công Thương.

Kết luận

Đứng trên nền tảng hơn 30 năm quan hệ, hợp tác hàng hải ASEAN Ấn Độ năm 2026 mở thêm không gian cho thương mại, kết nối và ứng phó thiên tai. Với Việt Nam, phần đáng theo dõi nhất là kết quả rà soát AITIGA và những tuyến kết nối biển, hàng không mới.