Phật giáo, cầu nối văn hóa Việt Nam Ấn Độ: từ Bodh Gaya đến Xá lợi

Bốn địa danh mà Phật tử Việt Nam thuộc lòng là Lumbini, Bodh Gaya, Sarnath và Kushinagar. Ba trong số đó nằm trên đất Ấn Độ ngày nay, địa danh còn lại thuộc Nepal, sát biên giới Ấn Độ. Chính sự gắn bó với các thánh tích ấy khiến Phật giáo Việt Nam Ấn Độ trở thành một trong những kênh giao lưu nhân dân bền vững nhất giữa hai nước, song song với ngoại giao và kinh tế.

Ấn Độ, nơi khởi nguồn của Phật giáo

Theo truyền thống Phật giáo, Thái tử Siddhartha đản sinh ở Lumbini, thành đạo dưới cội Bồ đề ở Bodh Gaya thuộc bang Bihar, giảng bài pháp đầu tiên ở vườn Lộc Uyển tại Sarnath gần Varanasi, và nhập Niết bàn ở Kushinagar thuộc bang Uttar Pradesh. Từ lưu vực sông Hằng, giáo lý lan dần ra khắp châu Á, trong đó có con đường qua biển tới Giao Châu xưa.

Với người Việt, các địa danh này không chỉ là điểm du lịch. Nhiều gia đình tiết kiệm nhiều năm để một lần hành hương. Ai đang lên kế hoạch có thể tham khảo lộ trình hành hương Phật tích Ấn Độ, Nepal để biết thứ tự di chuyển và mùa nên đi.

Những ngôi chùa Việt trên đất Phật

Việt Nam Phật Quốc Tự ở Bodh Gaya

Theo báo Pháp Luật Việt Nam và trang Người Phật Tử, Việt Nam Phật Quốc Tự tại Bodh Gaya được khởi công năm 1987 do Hòa thượng Thích Huyền Diệu đứng ra tổ chức xây dựng và trụ trì. Chùa có cổng tam quan, tháp chuông, chánh điện và bảo tháp chín tầng, kinh phí phần lớn từ sự đóng góp của Phật tử nhiều nước. Trang Người Phật Tử ghi lễ khánh thành vào ngày 12/1/2003.

Việt Nam Phật Quốc Tự ở Lumbini

Cũng mang tên Việt Nam Phật Quốc Tự, ngôi chùa ở Lumbini, Nepal, do Hòa thượng Thích Huyền Diệu xây dựng trên đất được chính phủ Nepal cấp. Báo Quân đội Nhân dân mô tả đây là ngôi chùa Việt đầu tiên được xây dựng ở nước ngoài. Dù Lumbini thuộc Nepal, các đoàn hành hương thường đi kết hợp với các thánh tích phía Ấn Độ.

Ở Kushinagar

Trang thông tin của huyện Kushinagar giới thiệu quần thể Linh Sơn, ghi tên là chùa Phật giáo Việt Nam Trung Hoa, trong đó chánh điện mang phong cách Trung Hoa và có một công trình mô phỏng chùa Việt. Thông tin này hiện mới có từ một nguồn chính thức, người đọc nên kiểm tra thêm khi tới nơi.

Đợt cung nghinh Xá lợi Đức Phật năm 2025

Sự kiện được nhắc tới nhiều nhất trong quan hệ văn hóa hai nước những năm gần đây là việc Ấn Độ đưa Xá lợi Đức Phật từ Sarnath sang Việt Nam nhân Đại lễ Vesak Liên Hợp Quốc 2025 tổ chức tại TP. Hồ Chí Minh. Theo thông cáo của Đại sứ quán Ấn Độ tại Hà Nội và trang Organiser của Ấn Độ, Xá lợi tới chùa Thanh Tâm ở TP. Hồ Chí Minh ngày 2/5/2025.

Lịch trình ban đầu kết thúc ngày 21/5/2025. Do lượng người chiêm bái quá đông, phía Việt Nam đề nghị và Chính phủ Ấn Độ đồng ý kéo dài tới ngày 2/6/2025. Trong khoảng một tháng, Xá lợi được cung nghinh qua chín điểm.

1. Chùa Thanh Tâm, TP. Hồ Chí Minh
2. Núi Bà Đen, Tây Ninh
3. Chùa Quán Sứ, Hà Nội
4. Chùa Tam Chúc, Hà Nam
5. Chùa Bái Đính, Ninh Bình
6. Chùa Phúc Sơn, Bắc Giang
7. Trúc Lâm Yên Tử, Quảng Ninh
8. Chùa Chuông, Hưng Yên
9. Chùa Quán Thế Âm, Ngũ Hành Sơn, Đà Nẵng

Về số lượt chiêm bái, các nguồn đưa con số khác nhau. Thông cáo của Đại sứ quán Ấn Độ ghi khoảng 15,48 triệu lượt, trong khi trang Organiser nêu hơn 17,8 triệu. Có thể nói chắc chắn rằng đã có hơn 15 triệu lượt người tới chiêm bái. Sau lễ tiễn ở Đà Nẵng, Xá lợi được đưa về và tôn trí lại tại chùa Mulagandha Kuti Vihar ở Sarnath.

Tăng ni sinh Việt Nam học tập tại Ấn Độ

Bên cạnh hành hương, nhiều tăng ni sinh Việt Nam chọn Ấn Độ làm nơi học cao học và tiến sĩ Phật học, nhờ hệ thống đại học có khoa Phật học lâu đời và chi phí sinh hoạt vừa phải. Những người học xong trở về thường giảng dạy tại các học viện Phật giáo trong nước, dịch kinh sách từ tiếng Pali, Sanskrit, góp phần đưa tri thức từ Ấn Độ về Việt Nam. Thông tin về trường, ngành và học bổng được trình bày trong bài học Phật học tại Ấn Độ.

Mỹ Sơn và hợp tác bảo tồn di sản

Giao lưu văn hóa giữa hai nước không chỉ có Phật giáo. Khu đền tháp Chăm Mỹ Sơn, Di sản Thế giới UNESCO từ năm 1999, chịu ảnh hưởng sâu của Ấn Độ giáo. Theo Việt Nam News, hai nước ký bản ghi nhớ về bảo tồn Mỹ Sơn ngày 28/10/2014 tại New Delhi.

Trang thông tin của Đại sứ quán Ấn Độ cho biết Cục Khảo cổ Ấn Độ ASI đã trùng tu ba nhóm tháp A, H và K trong giai đoạn 2017 đến 2022, với kinh phí khoảng 2,25 triệu USD từ phía Ấn Độ. VietnamPlus năm 2017 cũng đưa tin chuyên gia Ấn Độ và Việt Nam cùng làm việc tại tháp K. Giai đoạn tiếp theo là nhóm tháp E và F, theo Việt Nam News dự kiến kéo dài từ 2025 đến 2029.

Câu hỏi thường gặp

Xá lợi Đức Phật sang Việt Nam năm 2025 được lấy từ đâu?

Theo thông cáo của Đại sứ quán Ấn Độ, Xá lợi được đưa từ Sarnath, nơi Đức Phật giảng bài pháp đầu tiên. Sau đợt cung nghinh, Xá lợi được tôn trí lại tại chùa Mulagandha Kuti Vihar ở Sarnath.

Chùa Việt ở Bodh Gaya tên là gì?

Ngôi chùa được biết đến nhiều nhất là Việt Nam Phật Quốc Tự, khởi công năm 1987 do Hòa thượng Thích Huyền Diệu xây dựng. Ở Lumbini, Nepal, cũng có một ngôi chùa cùng tên do ngài lập nên.

Mỹ Sơn có liên quan tới Phật giáo không?

Mỹ Sơn chủ yếu là di tích Ấn Độ giáo của vương quốc Chăm Pa. Tuy vậy, đây là ví dụ rõ nhất về hợp tác bảo tồn văn hóa giữa Việt Nam và Ấn Độ, bổ sung cho kênh giao lưu Phật giáo.

Kết luận

Từ một ngôi chùa khởi công năm 1987 bên cội Bồ đề tới hơn 15 triệu lượt người chiêm bái Xá lợi năm 2025, Phật giáo Việt Nam Ấn Độ cho thấy văn hóa có thể kết nối hai dân tộc bền bỉ hơn nhiều con số kinh tế. Đặt trong bức tranh chung của quan hệ Việt Nam Ấn Độ, đây là phần nền mềm giúp các hợp tác khác dễ được người dân đón nhận.