SAARC là gì: 8 thành viên, cơ chế hợp tác và ý nghĩa với Việt Nam

Khi đọc tin về Nam Á, bạn sẽ gặp ba chữ cái viết tắt khá thường xuyên: SAARC, BIMSTEC và SAFTA. Với người làm thương mại hay nghiên cứu khu vực, phân biệt được chúng giúp đọc tin chính xác hơn và tránh kỳ vọng sai về một hiệp định nào đó. Bài này tập trung vào SAARC, tổ chức lâu đời nhất trong ba cái tên.

SAARC là gì và ra đời khi nào

SAARC là viết tắt của South Asian Association for Regional Cooperation, tức Hiệp hội Hợp tác Khu vực Nam Á. Tổ chức được thành lập ngày 8/12/1985 tại Dhaka, Bangladesh, khi lãnh đạo các nước ký Hiến chương SAARC tại hội nghị thượng đỉnh đầu tiên. Ban thư ký đặt tại Kathmandu, Nepal, đi vào hoạt động từ tháng 1/1987.

Theo Hiến chương, mục tiêu của SAARC gồm nâng cao phúc lợi và chất lượng sống của người dân, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tiến bộ xã hội và phát triển văn hóa, tăng cường tự lực tập thể, hợp tác khoa học kỹ thuật và hợp tác với các tổ chức quốc tế có mục tiêu tương tự. Theo tài liệu của Bộ Ngoại giao Ấn Độ cập nhật tháng 6/2026, khu vực SAARC có khoảng 1,9 tỷ dân, chiếm khoảng 24 phần trăm dân số thế giới.

Tám thành viên và chín quan sát viên

Bảy nước đầu tiên là thành viên sáng lập năm 1985. Afghanistan nộp đơn năm 2005 và chính thức trở thành thành viên thứ tám vào tháng 4/2007. SAARC còn có chín quan sát viên: Australia, Trung Quốc, Liên minh châu Âu, Iran, Nhật Bản, Hàn Quốc, Mauritius, Myanmar và Hoa Kỳ. Việt Nam không phải thành viên hay quan sát viên của SAARC.

Các cơ chế hợp tác chính

• SAFTA (Khu vực Thương mại Tự do Nam Á): ký tháng 1/2004 tại hội nghị thượng đỉnh lần thứ 12 ở Islamabad, có hiệu lực từ tháng 1/2006, nhằm giảm thuế quan giữa các nước thành viên.
• Đại học Nam Á (South Asian University): đặt tại New Delhi, ra đời từ hiệp định liên chính phủ ký tại hội nghị thượng đỉnh lần thứ 14 năm 2007, khóa học đầu tiên bắt đầu tháng 8/2010.
• Quỹ Phát triển SAARC: trụ sở tại Thimphu, Bhutan, tài trợ các dự án xã hội và hạ tầng trong khu vực.
• Các trung tâm khu vực: như trung tâm nông nghiệp ở Dhaka, trung tâm văn hóa ở Colombo, trung tâm năng lượng ở Islamabad.
• Chương trình miễn thị thực SAARC: dành cho một số nhóm đối tượng như quan chức, nhà báo, doanh nhân của các nước thành viên, không áp dụng cho người Việt.

Dù có khung pháp lý khá đầy đủ, thương mại nội khối vẫn khiêm tốn. Tài liệu của Bộ Ngoại giao Ấn Độ ghi nhận thương mại nội vùng chỉ chiếm dưới 6 phần trăm, chủ yếu do khó khăn trong thực thi.

Vì sao hội nghị thượng đỉnh bị gián đoạn từ sau 2014

SAARC đã tổ chức 18 hội nghị thượng đỉnh, lần gần nhất tại Kathmandu ngày 26 và 27/11/2014. Hội nghị lần thứ 19 dự kiến diễn ra ở Islamabad năm 2016 nhưng bị hoãn vô thời hạn khi một số thành viên rút khỏi kế hoạch tham dự. Từ đó đến nay, các nước chưa đạt được đồng thuận để triệu tập lại cấp thượng đỉnh. Cuộc họp chính thức gần nhất của Hội đồng Bộ trưởng Ngoại giao là tháng 3/2016 tại Pokhara, Nepal.

Tuy vậy, SAARC không ngừng hoạt động hoàn toàn. Các cuộc họp kỹ thuật, chuyên gia và cấp quan chức vẫn diễn ra, ví dụ Ủy ban Chương trình họp tại Kathmandu tháng 2/2026. Song song, nhiều nước chuyển trọng tâm sang các khuôn khổ khác, nổi bật là BIMSTEC. Bạn có thể đọc thêm về BIMSTEC và hợp tác Vịnh Bengal để thấy sự khác biệt.

So sánh SAARC, BIMSTEC và ASEAN

Ba tổ chức khác nhau về phạm vi và mức độ gắn kết. SAARC gom trọn tám nước Nam Á nhưng cấp thượng đỉnh đang tạm dừng. BIMSTEC, lập năm 1997, gồm Bangladesh, Bhutan, Ấn Độ, Nepal, Sri Lanka cùng Myanmar và Thái Lan, đóng vai trò cầu nối Nam Á với Đông Nam Á. ASEAN ra đời năm 1967, Việt Nam gia nhập năm 1995, có mức liên kết kinh tế sâu hơn nhiều.

Ý nghĩa với doanh nghiệp Việt muốn vào Nam Á

Với doanh nghiệp Việt, SAARC chủ yếu là tấm bản đồ để hiểu khu vực, không phải kênh ưu đãi trực tiếp. Vài điểm thực tế:

• Ưu đãi thuế SAFTA chỉ áp dụng cho hàng có xuất xứ từ các nước thành viên. Hàng Việt vào Ấn Độ dựa vào Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN Ấn Độ (AITIGA), còn vào Bangladesh thì áp thuế thông thường.
• Đối tác Ấn Độ hay Bangladesh có thể nhập linh kiện từ nước láng giềng với thuế ưu đãi SAFTA, điều này ảnh hưởng tới giá cạnh tranh của hàng Việt cùng loại.
• Một nhà phân phối đặt tại Ấn Độ hoặc Bangladesh có thể mở rộng sang Nepal, Bhutan, Sri Lanka thuận lợi hơn nhờ quan hệ khu vực.
• Theo dõi quan hệ song phương giữa các nước trong khu vực, chẳng hạn quan hệ Bangladesh và Ấn Độ, giúp đánh giá rủi ro logistics và thanh toán.

Câu hỏi thường gặp

SAARC có bao nhiêu thành viên?

Tám thành viên: Afghanistan, Bangladesh, Bhutan, Ấn Độ, Maldives, Nepal, Pakistan và Sri Lanka, cùng chín quan sát viên.

Trụ sở SAARC ở đâu?

Ban thư ký SAARC đặt tại Kathmandu, Nepal, hoạt động từ tháng 1/1987.

Việt Nam có tham gia SAARC không?

Không. Việt Nam hợp tác với Nam Á chủ yếu qua quan hệ song phương và các khuôn khổ ASEAN với Ấn Độ.

SAARC còn hoạt động không?

Có, nhưng ở cấp kỹ thuật và quan chức. Hội nghị thượng đỉnh chưa được tổ chức lại kể từ năm 2014.

Lời kết

Hiểu SAARC là gì giúp bạn đọc đúng các bản tin về Nam Á và đặt kỳ vọng hợp lý khi làm ăn ở khu vực này. Để có cái nhìn rộng hơn về vị trí của Việt Nam giữa các khuôn khổ khu vực, hãy xem thêm chuyên mục quan hệ quốc tế.